ސްކޫލު ދުވަސްވަރުން ފެށިގެން ދިވެހި ތާރީޚު ފޮތްތަކުން އަހަރެމެން އެންމެންނަށް ވެސް ކިޔައިދީފައި އޮންނަނީ ވަރަށް ސާފު ވާހަކައެކެވެ. ރާއްޖެއަށް އިސްލާމްދީން ގެނެސްދެއްވީ، އަދި ރަންނަމާރީގެ ކިބައިން ރާއްޖެ ސަލާމަތްކޮށްދެއްވީ މަޣުރިބުކަރައިގެ (މޮރޮކޯގެ) ބޭކަލެއް ކަމަށްވާ އަބުލް ބަރަކާތުލް ބަރުބަރީ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގެ އެންމެ ދުވަސްވީ އަދި އެންމެ ސައްޙަ ތާރީޚީ ލިޔުންތައް ކަމަށްވާ ލޯމާފާނު ތަކުން ފެންނަން އޮތް ޙަޤީޤަތަކީ މުޅިން ތަފާތު، ގިނަ ބަޔަކަށް ނޭނގޭ ބޮޑު ސިއްރެކެވެ.
އަބޫ ބަރަކާތުތަ؟ ނުވަތަ ތަބްރޭޒީތަ؟
ދިވެހި ތާރީޚު ދިރާސާކުރައްވާ ބޭފުޅުންނަށް ފެނިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ހައިރާންކަމަކީ، ރާއްޖެ އިސްލާމްވިތާ މާ ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ނުވެ ލިޔެވިފައިވާ ކޯޕަރ ޕްލޭޓްތައް ނުވަތަ ލޯމާފާނު ތަކުގައި އަބޫ ބަރަކާތުލް ބަރުބަރީގެ ނަންފުޅު ފެންނަން ނެތުމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އިސްދޫ ލޯމާފާނާއި ދަނބިދޫ ލޯމާފާނުގައި ރާއްޖެ އިސްލާމްކުރެއްވި ބޭކަލެއްގެ ގޮތުގައި އިޝާރާތްކޮށްފައިވަނީ ފާރިސްކަރައިގެ (ޕާޝިއާގެ) ބޭކަލެއް ކަމަށްވާ މައުލާނާ އައްޝައިޚް ޔޫސުފް ޝަމްސުއްދީން އައްތަބްރޭޒީ އަށެވެ.
މާލޭގެ މެދުޒިޔާރަތުގައި ފަސްދާނުލެވިފައި ވަނީ ވެސް ތަބްރޭޒްގެފާނު ކަމަށް ވަރަށް ގިނަ ތާރީޚީ ހެކިތަކުން ދައްކައެވެ. މި ހަގީގަތް ފޮރުވިގެން ދިޔައީ، ރާއްޖެއަށް ވަޑައިގެންނެވި މަޝްހޫރު ސައްޔާޙު އިބްނު ބަޠޫޠާ (އޭނާއަކީ ވެސް މޮރޮކޯ މީހެކެވެ) އޭނާގެ ދަތުރުނާމާގައި، ރާއްޖެ އިސްލާމްކުރެއްވީ އޭނާގެ ޤައުމުގެ ބޭކަލެއްކަމަށް ލިޔުއްވި ހިސާބުންނެވެ. ފަހުގެ ތާރީޚު ފޮތްތަކުގައި ލިޔުނީ އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ލިޔުއްވުންތަކަށް ބިނާކޮށެވެ.
ޢިލްމުވެރިންނާއި ތާރީޚީ ފޮތްތަކުގެ ހެކި
މި ސިއްރަކީ ހަމައެކަނި ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ރާއްޖެއާއި ބޭރުގެ ތާރީޚު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ޤަބޫލުކުރާ ޙަޤީޤަތެކެވެ.
ތާރީޚީ ފޮތްތަކާއި ލިޔުންތައް: ރާއްޖޭގެ ތާރީޚާ ގުޅޭގޮތުން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އެޗް ސީ ޕީ ބެލް ލިޔުއްވާފައިވާ މަޝްހޫރު ފޮތް "ދަ މޯލްޑިވް އައިލެންޑްސް: މޮނޮގްރާފް އޮން ދަ ހިސްޓްރީ، އާކިއޮލޮޖީ އެންޑް އެޕިގްރަފީ" ގައި ލޯމާފާނުތަކުގެ ތަރުޖަމާއަށް ބިނާކޮށް، ތަބްރޭޒީގެފާނުގެ ދައުރު ވަރަށް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައިވެއެވެ.
ޢިލްމުވެރިންގެ ބަސް:
"ލޯމާފާނުތަކަކީ ދިވެހި ތާރީޚުގެ އެންމެ ސައްޙަ، އެންމެ އިތުބާރު ހިފޭ ހެކި. އޭގައިވާ ނަންތަކާއި، އިބްނު ބަޠޫޠާގެ ލިޔުންތަކާ ދެމެދު ހުރި ބޮޑެތި ތަފާތުތަކަކީ ތާރީޚު ފޮތްތަކުން އާންމުކޮށް ކިޔަވައިނުދޭ، ނަމަވެސް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކަށް އެނގޭ ވަރަށް ބޮޑު ޙަޤީޤަތެއް. ދިވެހިންގެ ތާރީޚު ބިނާވެފައި އޮތީ ބޭރު މީހަކު ލިޔުނު ދަތުރުނާމާއެއްގެ މައްޗަށް އެކަންޏެއް ނޫން." — ނަސީމާ މުޙައްމަދު (ދިވެހި ތާރީޚު ދިރާސާކުރައްވާ ބޭފުޅާ / އިސްދޫ ލޯމާފާނު ތަރުޖަމާކުރެއްވުމުގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވި ބޭފުޅެއް)
"މެދުޒިޔާރަތަކީ އަބޫ ބަރަކާތުގެ މަޤްބަރާ ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރިޔަސް، އިހުގެ ލިޔުންތަކުންނާއި ބޯދާ ވާހަކަތަކުން އެތަނަކީ ތަބްރޭޒްގެފާނުގެ ޒިޔާރަތްކަމަށް ދައްކައިދޭ ވަރަށް ގިނަ ނިޝާންތައް އެބަހުރި. ތާރީޚު ފޮތްތަކުން މިކަން ފޮރުވިފައި އޮތުމަކީ ދިވެހިން ވިސްނާލަންޖެހޭ ކަމެއް." — ދިވެހި ތާރީޚު ދިރާސާކުރައްވާ ފަރާތްތަކުގެ އާންމު ރައުޔު
މި ޙަޤީޤަތުން އެނގިގެންދަނީ، ސްކޫލު ފޮތްތަކުން އަހަރެމެންނަށް ދަސްކޮށްދީފައިވާ ތާރީޚުގެ ފަހަތުގައި، އަދިވެސް ނޭނގޭ އެތައް ސިއްރުތަކަކާއި ހޯދަންޖެހޭ އެތައް ހެކިތަކެއް ފޮރުވިފައިވާ ކަމެވެ.