އިސްލާމީ އަޅުކަމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ އެންމެ މާތް އަދި އެންމެ މުހިންމު އެއް ރުކުނަކީ ސަޖިދައެވެ. ސަޖިދައަކީ ހަމައެކަނި ހަށިގަނޑުން ކުރެވޭ ހަރަކާތެއް ނޫނެވެ. އެއީ މާތް ﷲ ގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި އަޅާގެ ނިކަމެތިކަމާއި، ކިޔަމަންތެރިކަމާއި ހާމަކޮށްދޭ އެންމެ މަތިވެރި މަޤާމެވެ. މި މަތިވެރި މަޤާމުގައި ނިތްކުރި ބިމުގައި ޖައްސައި، ހިތުގެ އިޚްލާޞްތެރިކަމާއެކު ދަންނަވާ ދެންނެވުމަކީ، އަމާޒުން ކަފިވުމެއް ނެތި އުދުހިގޮސް ހާޖަތްތައް ފުއްދައިދޭ ތީރެއް ފަދަ އެއްޗެކެވެ.
ސަޖިދައިގެ ފުންމިނަށް ބަލާއިރު، މިއީ އިސްލާމްދީނުގައި އަޅާ އާއި ޚާލިޤުވަންތަ އިލާހާ ދެމެދު އޮންނަ އެންމެ ގާތް ގުޅުން ރަމްޒުކޮށްދޭ ހާލަތެވެ. މި ހާލަތުގައި އަޅާ އޭނާގެ ހަށިގަނޑުގެ އެންމެ މަތިވެރި ގުނަވަން ކަމުގައިވާ ނިތްކުރި ބިމުގައި ޖައްސަނީ، އޭނާގެ ހުރިހާ ކަމެއްގައި މާތް ﷲ އަށް ބަރޯސާވާކަން ހާމަކުރަމުންނެވެ. ހިތުގެ އެންމެ އަޑިން އަންނަ އިޚްލާޞްތެރި ޝުޢޫރުތަކާއި، ދުލުން ބޭރުކުރާ އާދޭސްތައް މާތް ﷲ ގެ ރަޙުމަތުގެ ދޮރުކޮޅުގައި ޖަހަނީ މި ވަގުތުގައެވެ. ސަޖިދައިގައި ކުރާ ދުޢާއަކީ އަމާޒަށް ވާޞިލުވާ ތީރެއްގެ މިސާލުން ސިފަކުރެވެނީ، އެ ދުޢާއަކީ އެއްވެސް ހުރަހެއް ނެތި އިޖާބަވުމުގެ މަގަށް ދަތުރުކުރާ އެއްޗަކަށްވާތީއެވެ.
މިކަމުގެ ބިންގަލަކީ ކީރިތި ޤުރުއާނެވެ. ސޫރަތުލް އަލަޤްގެ 19 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. "وَاسْجُدْ وَاقْتَرِب" މާނައީ: "އަދި ކަލޭގެފާނު ސަޖިދަ ކުރައްވާށެވެ! އަދި (اللَّه އަށް) ކުއްތަންވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ!" މި އާޔަތުން އެނގިގެންދަނީ ސަޖިދައަކީ ހަމައެކަނި ބޯ ތިރިކުރުމެއް ނޫން ކަމާއި، އެއީ މާތް ﷲ އާ ކުއްތަންވުމަށް އޮތް އެންމެ ފަހި މަގުކަމެވެ. އެކަލާނގެއާ ކުއްތަންވެފައިވާ ހާލަތުގައި ކުރެވޭ ދުޢާއަކީ މާ ބާރުގަދަ އަދި އިޖާބަވުން ގާތް ދުޢާއެކެވެ.
ޒަމާނީ ދީނީ ޢިލްމުވެރިންވެސް ސަޖިދައިގެ މި މަތިވެރިކަމަށް އަލިއަޅުއްވާލައްވައެވެ. މަޝްހޫރު ޢިލްމުވެރިޔާ ޑރ. ޢުމަރު ސުލައިމާން ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، މި ދުނިޔޭގައި އަޅަކަށް މާތް ﷲ އާ އެންމެ ގާތްވެވޭނެ ވަގުތަކީ ސަޖިދައިގެ ވަގުތެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ޖިސްމާނީ ގޮތުން އަޅާ އެންމެ ދަށު ދަރަޖައަށް (ބިމަށް) ތިރިވާ ވަގުތަކީ، ރޫޙާނީ ގޮތުން އޭނާ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް އުފުލިގެންދާ ވަގުތެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ވަގުތު ކުރާ ދުޢާގެ ބަރުދަން އެހެން ވަގުތުތަކަށްވުރެ އިތުރުވެގެންދެއެވެ.
ސަޖިދައިގައި ކުރާ ދުޢާ އަމާޒަށް ވާޞިލުވާން މެދުވެރިވާ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކެއްވެއެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، އެ ވަގުތަކީ އަޅާގެ ކިބައިގައި އަމިއްލަ އެދުމާއި ބޮޑާކަން ފިލައިގޮސް، ފުރިހަމަ ނިކަމެތިކަން އިޙްސާސްކުރެވޭ ވަގުތަކަށް ވުމެވެ. ދެވަނަ ކަމަކީ، ޤުރުއާނާއި ސުންނަތުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި އެއީ މާތް ﷲ އާ އެންމެ ގާތްވާ ވަގުތަށް ވުމެވެ. އަދި ތިންވަނަ ކަމަކީ، ސަޖިދައިގެ މަޤާމުގައި ހިތް ދުނިޔަވީ ކަންކަމުން އެކަހެރިވެ، އިޚްލާޞްތެރިކަން އޭގެ އެންމެ މަތީ ދަރަޖައަށް ދިއުމެވެ.
ސަޖިދައިގައި ކުރާ ދުޢާއަކީ ހަޤީޤަތުގައިވެސް އަމާޒު ނުއޮޅޭ ތީރެކެވެ. އެ ތީރު ތޫނުކޮށްދެނީ އަޅާގެ ކިބައިގައި ހުންނަ މަޑުމޮޅިކަމެވެ. އަމާޒު ހިފަނީ އޭނާގެ ހިތުގެ އިޚްލާޞްތެރިކަމެވެ. އަދި އެ ތީރު ދޫކޮށްލެވެނީ ސަޖިދައިގެ މުޤައްދަސް މަޤާމުގައެވެ. މާތް ﷲ އާ ކުއްތަންވާން އެދޭ ކޮންމެ މީހަކަށްމެ، ސަޖިދައަކީ ހަމައެކަނި ނަމާދުގެ ރުކުނެއް ނޫނެވެ. އެއީ އޭނާގެ އެންމެ ބާރުގަދަ ހަތިޔާރެވެ. އެއީ އޭނާ ދަންނަވާ ދެންނެވުންތައް އޭގެ މަންޒިލަށް ވާޞިލުކޮށްދޭ މަގެވެ.
ހަވާލާ: ޑރ. ޢުމަރު ސުލައިމާންގެ ދަރުހަކުން 2025.