ޒަމާންތަކެއް ކުރިން ރާއްޖެއަކީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި ބޮލީގެ އެންމެ ބޮޑު ހަޒާނާއެވެ. އޭރުގެ ދުނިޔޭގެ މާލީ ނިޒާމުގައި ދިވެހިން އަދާކުރީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެކެވެ. އެތައް ގަރުނެއް ވަންދެން، އެފްރިކާ އާއި އޭޝިއާގެ އެކި ގައުމުތަކުގައި މުދާ ގަތުމަށާއި ވިޔަފާރި ކުރުމަށް ފައިސާއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރީ ރާއްޖެއިން އުފައްދައި ބޭރުކުރި ބޮއްޔެވެ. މިގޮތުން ދުނިޔޭގެ އެކި ގައުމުތަކަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ފޯރުކޮށްދޭ މައި މަރުކަޒަކަށް ނުވަތަ "ދުނިޔޭގެ ބޭންކުގެ" ގޮތުގައި ރާއްޖެ އޮތީ ވެފައެވެ.
މީލާދީން 14 ވަނަ ގަރުނުގައި ރާއްޖެ ވަޑައިގަތް މަޝްހޫރު ތާރީހު ދިރާސާކުރާ އިބުނު ބަތޫތާ ވަނީ މިކަމުގެ މައްޗަށް ވަރަށް ފުރިހަމައަށް ލިޔުއްވާފައެވެ. އޭނާގެ ދަތުރުނާމާގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ދިވެހިން ބޮލީގެ ވިޔަފާރިކޮށްގެން ބޭރުން ހަނޑުލާއި ރަނާއި ރިހި ހޯދިއެވެ. "އެފްރިކާގެ މާލީ ފަދަ ގައުމުތަކުގައި ފައިސާގެ ގޮތުގައި ދިވެހި ބޮލި ބޭނުންކުރޭ. މިއީ ދިވެހިންނަށް އިންތިހާއަށް ބޮޑު މުއްސަނދިކަމެއް ގެނެސްދިން ވިޔަފާރިއެއް،" އިބުނު ބަތޫތާގެ ލިޔުންތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އޭނާ ސިފަކުރެއްވި ގޮތުގައި ދިވެހިންނަކީ މި ފައިސާ އުފައްދާ ހަގީގީ ވެރިންނެވެ.
މީގެ އިތުރުން 17 ވަނަ ގަރުނުގައި ރާއްޖެއަށް އައި ފަރަންސޭސިވިލާތުގެ ތާރީހު އިލްމުވެރިޔާ ފްރާންސްވާ ޕިރާޑް ޑި ލަވާލްގެ ލިޔުންތަކުގައިވެސް މިކަން ވަނީ ވަރަށް ތަފްސީލުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައެވެ. ޕިރާޑް އޭނާގެ ފޮތުގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގެ ރަސްގެފާނުގެ އެންމެ ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ލިބިވަޑައިގަންނަވަނީ ބޮލީގެ ވިޔަފާރިންނެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު 30 ނުވަތަ 40 ނައު ފުރެންދެން ބޮލި ބަރުކޮށްގެން އިންޑިއާ އާއި އެހެން ގައުމުތަކަށް ގެންދާކަމަށް އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދަށް ބަލާއިރުވެސް ވަރަށް ބޮޑު އަދަދެކެވެ.
ބޮލި ނެގުމުގެ މަސައްކަތަކީ ދިވެހިން ވަރަށް ފަރުވާތެރިކަމާއެކު ކުރި ހާއްސަ މަސައްކަތެކެވެ. ތާރީހީ ފޮތްތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ދިވެހި އަންހެނުން ފަންގި ވިޔެފައި މޫދަށް އެއްލައެވެ. އަދި އޭގައި ބޮލި އަޅައި ގިނަވުމުން، އެ ނަގައިގެން އަތްވަށް ލައި ހިއްކައެވެ. ބޮލީގެ އެތެރޭގައި ހުންނަ މަސްކޮޅު ފީވެގެން ދިއުމުން ބާކީ އޮންނަ ސާފު ބޮއްޔަކީ މުޅި ދުނިޔޭގެ މާލީ ނިޒާމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާއެވެ. މިއީ ދިވެހިން އަމިއްލައަށް ފައިސާ "ޗާޕުކުރި" ގޮތެވެ.
އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މަޝްހޫރު ތާރީހު ދިރާސާކުރާ އެޗް.ސީ.ޕީ ބެލް ވެސް ވަނީ ދިވެހިންގެ ބޮލީގެ ވިޔަފާރިއާ ގުޅޭގޮތުން ދިރާސާތައް ކުރައްވާފައެވެ. ބެލް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި ޔޫރަޕުގެ ވިޔަފާރިވެރިންވެސް އެފްރިކާއިން އަޅުންނާއި އެހެނިހެން މުދާ ގަތުމަށްޓަކައި ބޭނުންކުރީ ދިވެހިރާއްޖެއިން ގެންދިޔަ ބޮއްޔެވެ. ޔޫރަޕުގެ ބޮޑެތި ބާރުތަކުންވެސް ދިވެހި ފައިސާއަށް ބަރޯސާވާން ޖެހުމަކީ، މުޅި ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދުގެ ބޮޑު ބައެއް ކޮންޓްރޯލް ކުރަމުން ދިޔައީ ރާއްޖެއިންކަން ސާބިތުކޮށްދޭ ކަމެއް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
މި އިންޓަނޭޝަނަލް ވިޔަފާރީގެ ސަބަބުން ދިވެހި ދައުލަތަށް ވަރަށް ބޮޑު މުއްސަނދިކަމެއް ލިބުނެވެ. ރާއްޖެއިން ބޭރުން ގެންނަން ބޭނުންވާ ހުރިހާ މުދަލެއް ކަމަށްވާ ހަނޑުލާއި، ފޮތިގަނޑާއި، އަދި އެހެނިހެން އަގުބޮޑު ތަކެތި ގަންނަމުން ދިޔައީ ބޮލި ދީގެންނެވެ. ރަސްކަމުގެ ހަޒާނާ ފުރިފައި އޮތީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ގެނެސްފައިވާ އަގުބޮޑު މުދަލުންނެވެ. ގައުމުގެ އިގްތިސާދު އެތައް ގަރުނެއް ވަންދެން ބިނާވެފައި އޮތީ މި ހަރުދަނާ ނިޒާމުގެ މައްޗަށެވެ.
މިއަދު ބޮލީގެ ވިޔަފާރި ނެތިގެން ގޮސްފައިވީ ނަމަވެސް، މިއީ ދިވެހިން ފަހުރުވެރިވާންޖެހޭ ފަދަ މުހިންމު ތާރީހެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ވިޔަފާރީގައި ކުޑަކުޑަ ރާއްޖެއިން އަދާކުރި ބޮޑު ދައުރު މިއަދުވެސް ތާރީހީ ފޮތްތަކުން ފެންނަން އެބައޮތެވެ. ދިވެހި ފައިސާގެ ނޫޓުތަކާއި މަރުކަޒީ ބޭންކުގެ ނިޝާނުގައި ބޮލި ބޭނުންކޮށްފައިވަނީވެސް މި މުއްސަނދި އަދި ފަހުރުވެރި މާޒީގެ ހަނދާން އާކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ.