މެދުއިރުމަތީގައި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅު ފެށުނު އެމެރިކާ-އިސްރާއީލް އަދި އީރާންގެ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދަށް ވަނީ ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް އަރަން ފަށާފައެވެ. ހާއްސަކޮށް ތެޔޮ އުފައްދާ އަދި ބޭރުކުރާ މުހިންމު ސަރަހައްދެއްގައި މިފަދަ ނުރައްކާތެރި ކުރިމަތިލުންތަކެއް ހިނގަމުންދިއުމަކީ، ތެލުގެ ސަޕްލައިއަށް ބުރޫއަރައި، އަގުތައް އިންތިހާއަށް އުފުލިގެންދިޔަ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.
މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ސާފުނުކުރާ ތެޔޮ ފީފާއެއްގެ އަގު 100 ޑޮލަރަށްވުރެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާއިރު، އެމެރިކާގެ އެކި ސްޓޭޓްތަކުގައި ޕެޓްރޯލް ލިބޭ އަގު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އުފުލިފައެވެ. ކެލިފޯނިއާ ފަދަ ސްޓޭޓްތަކުގައި ތެޔޮ ގަންނަން ލިބޭ އަގު 5.29 ޑޮލަރަށްވުރެ މައްޗަށް އަރާފައިވާއިރު، މިއީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ އަތުން މަހެއްގެ މައްޗަށް ކުރަންޖެހޭ ހަރަދު އެތައް ގުނައެއް އިތުރުވެގެންދިޔަ ކަމެކެވެ.
މި ހާލަތާ ގުޅިގެން އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުތަކުން ސިޔާސީ މަސްރަހު ވަނީ އިތުރަށް ހޫނުވެފައެވެ. ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި އެމެރިކާއަކީ ދުނިޔޭގައި އެންމެ ގިނައިން ތެޔޮ އުފައްދާ ގައުމު ކަމަށްވުމުން، ތެލުގެ އަގު އުފުލުމަކީ އެމެރިކާއަށް މާލީ ގޮތުން ލިބޭނެ ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ. މިއީ އާންމު ރައްޔިތުން ތެޔޮ އަގުބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން އުފުލާ ތަކުލީފުތަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ގައުމަށް ލިބޭ ފައިދާއަށް އިސްކަންދެއްވާ ވިސްނުމެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ސިފަކުރެއެވެ.
ޓްރަމްޕްގެ މި ވިސްނުމަށް ކެލިފޯނިއާގެ ގަވަރުނަރު ގެވިން ނިއުސަމް ވަނީ ވަރަށް ހަރުކަށި ބަހުން ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ. ނިއުސަމް ތުހުމަތު ކުރެއްވި ގޮތުގައި ޓްރަމްޕް އިސްކަންދެއްވަނީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ ޖީބުން ހުސްވާ ފައިސާއިން ތެޔޮ ކުންފުނިތަކަށް ލިބޭ ފައިދާއަށެވެ. މިއީ އެމެރިކާގެ އާއިލާތަކަށް ލިބޭ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ކަމަށާއި، ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން އުފެދިފައިވާ ހަކަތައިގެ ކާރިސާއަށް ޓްރަމްޕްގެ އެއްވެސް ހައްލެއް ނެތް ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ.
ސިޔާސީ ގޮތުން މި ކުރިމަތިލުން އުފެދިފައިވާއިރު، އެމެރިކާގެ ޓްރެޝަރީ ޑިޕާޓްމަންޓުން ވަނީ ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ލުއިތަކެއް ދޭން ފަށާފައެވެ. އެގޮތުން ކަނޑުމަތީގައި ތާށިވެފައި ހުރި ރަޝިއާގެ ތެޔޮ ގަނެވިއްކުމަށް 30 ދުވަހުގެ ވަގުތީ ހުއްދައެއް ވަނީ ދީފައެވެ. މިއީ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް އެޅި ފިޔަވަޅެއް ނަމަވެސް، މިއީ ރަޝިއާއަށް އަޅާފައިވާ ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލުން ނޫންކަން އެމެރިކާގެ އޮފިޝަލުން ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވެއެވެ.
މި ވަގުތީ ހުއްދައިގެ ސަބަބުން އިންޑިއާ ފަދަ ގައުމުތަކަށް ރަޝިއާގެ ތެޔޮ ގަތުމުގެ ފުރުސަތު ވަނީ ހުޅުވިފައެވެ. މިއީ މެދުއިރުމަތީގެ ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ތެޔޮ ލިބުން ދަތިވެފައިވާ ދަނޑިވަޅެއްގައި، ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދީ ދުވެލި މަޑުޖެހުނަނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި އެމެރިކާއިން ގެންގުޅޭ ޕްރެގްމެޓިކް ނުވަތަ އަމަލީ ސިޔާސަތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ. ނަމަވެސް މިކަމުގެ ސަބަބުން ރަޝިއާގެ އިގްތިސާދަށް ނުސީދާ ގޮތެއްގައި އެހީތެރިކަން ލިބޭތީ ބައެއް ފަރާތްތަކުން ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކުރެއެވެ.
އީރާންގެ މަސްރަހަށް ބަލާއިރު، އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން ދެމުންދާ ހަމަލާތަކުގެ ރައްދުގައި އީރާންގެ އަސްކަރިއްޔާއިން ދަނީ ވަރުގަދަ މިސައިލް ހަމަލާތަކެއް ދެމުންނެވެ. މި ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން އިސްރާއީލުގެ އެތައް ހާސް ބަޔަކު ޒަހަމްވެ، ހޮސްޕިޓަލުތަކުގައި ފަރުވާދޭން ޖެހިފައިވެއެވެ. މި ހަމަލާތަކުގެ ސަބަބުން ހަމައެކަނި އަސްކަރީ މަރުކަޒުތަކަށް ނޫން، އާންމު ދިރިއުޅުމަށް ވެސް ވަނީ ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކޮށްފައެވެ.
އަނެއްކޮޅުން، ކުވައިތުގައި ހުންނަ އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ ބޭސްއަކަށް އީރާންގެ ހަނގުރާމަވެރިން ދިން ހަމަލާތަކުގައި އެމެރިކާގެ ގިނަ އަދަދެއްގެ ސިފައިން ޒަހަމްވިކަން ދާދި ފަހުން ވަނީ ހާމަވެފައެވެ. ފުރަތަމަ މި މައުލޫމާތު ސިއްރުކޮށްފައި އޮތުމަށްފަހު، މިހާރު އެނގިފައިވާ ގޮތުގައި 150 އެއްހާ ސިފައިންނަށް ވަނީ އެކިވަރުގެ އަނިޔާތައް ލިބިފައެވެ. މިއީ އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާއަށް މި ހަނގުރާމައިގައި މިހާތަނަށް ލިބުނު އެންމެ ބޮޑު އެއް ގެއްލުމެވެ.
ހަނގުރާމައިގެ ތެރެއިން އުފެދިފައިވާ އިގްތިސާދީ އަދި އަސްކަރީ ނުތަނަވަސްކަމާ ގުޅޭގޮތުން އީރާނާއި އިންޑިއާއިން ވެސް ދަނީ މަތީ ފަންތީގެ މަޝްވަރާތައް ބާއްވަމުންނެވެ. ދެ ގައުމުގެ ހާރިޖީ ވަޒީރުން ވަނީ ސަރަހައްދީ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ދެމެހެއްޓުމަށް ބްރިކްސް ފަދަ ޖަމިއްޔާތަކުގެ ދައުރު ފުޅާކުރުމަށް ވާހަކަދައްކަވާފައެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކަށް ބަރޯސާނުވެ، ސަރަހައްދީ ގައުމުތައް ގުޅިގެން މައްސަލަ ހައްލުކުރުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތެކެވެ.
މި ހަނގުރާމައިގެ ސަބަބުން ދުނިޔޭގެ މަސްރަހު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ބަދަލުވެފައެވެ. ތެލުގެ އަގު އުފުލުމާއި، އިންފްލޭޝަން އިތުރުވުމާއި، އަދި ސިޔާސީ ލީޑަރުންގެ މެދުގައި އުފެދިފައިވާ ހިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ސަބަބުން އާންމު ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމަށް އަންނަނީ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކުރަމުންނެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ހަނގުރާމަ ހުއްޓުމަކަށް ނައިސް ދިގުލައިގެން ހިނގައްޖެނަމަ، ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދީ ނިޒާމަށް މިއަށްވުރެ މާ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.