އާންމުގޮތެއްގައި "ބޮޑާހޭކުމަކީ" ނުވަތަ "ޓެންޓްރަމްސް" އަކީ ހަމައެކަނި ކުޑަކުދިންގެ ފަރާތުން ފެންނަ އުޅުމެއް ކަމަށް ގިނަބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ. ނަމަވެސް، ނަފްސާނީ އިލްމުވެރިންނާއި ދިރާސާވެރިން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ބޮޑެތިމީހުންގެ ކިބައިން ފެންނަ ކުއްލި ރުޅިގަނޑުތަކާއި، ބަސްނުބުނެ ހުރުމާއި، އަދި ހަޅޭއްލަވައި ހެދުމަކީ ކުޑަކުދިން ބޮޑާހޭކުމާ ދާދި އެއްގޮތް ކަންކަމެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަޚުލާގީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޖަޒުބާތުތައް ކޮންޓްރޯލް ކުރުމުގެ ނުކުޅެދުންތެރިކަމާ ގުޅިފައިވާ ސީރިއަސް ކަމެކެވެ.
ކުޑަކުދިން ބޮޑާހޭކުމަކީ އެކުދިންގެ ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ސިކުނޑިއަށް ޖަޒުބާތުތައް ބަޔާންކޮށްދޭން ނޭނގުމުން ކުރިމަތިވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ބޮޑެތިމީހުންގެ ފަރާތުން މިފަދަ އަމަލުތައް ފެންނަނީ އެމީހުންގެ އުއްމީދުތައް ފުރިހަމަނުވުމުން ނުވަތަ ކަންކަން އެމީހުން ބޭނުންވާ ގޮތަށް ނުދިއުމުންނެވެ. ބޮޑެތިމީހުންގެ މިފަދަ އަމަލުތަކުގައި ބާރަށް ހަޅޭއްލެވުމާއި، ތަކެއްޗަށް ގެއްލުންދިނުމާއި، ނުވަތަ ރުޅި އައިސްގެން މީހުންނާ ވާހަކަނުދައްކައި އެކަހެރިވުން ހިމެނެއެވެ.
ނަފްސާނީ އިލްމީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ބޮޑެތިމީހުން ބޮޑާހޭކުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ 'އިމޯޝަނަލް ޑިސްރެގިއުލޭޝަން' ނުވަތަ ޖަޒުބާތުތައް މެނޭޖުކުރަން ނޭނގުމެވެ. "ޖާނަލް އޮފް ކްލިނިކަލް ސައިކޮލޮޖީ" ގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ ދިރާސާއަކަށް ބަލާއިރު، މިފަދަ އަމަލުތަކަކީ ގިނަފަހަރަށް އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީ ނުވަތަ އެންޒައިޓީ ފަދަ ނަފްސާނީ ހާލަތްތަކާ ގުޅުންހުރި ކަންކަމެވެ. ބޮޑެތިމީހުންނަކީ ވިސްނުމުގެ ގާބިލުކަން ހުރި ބަޔަކަށްވީތީ، މިފަދަ އަމަލުތައް މުޖުތަމައުގައި ބަލައިގަންނަނީ ވަރަށް ދަށު ދަރަޖައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
މީގެއިތުރުން، އިންސާނާގެ ތަރުބިއްޔަތާއި 'އެޓޭޗްމަންޓް ތިއަރީ' އަށް ބަލާއިރު، ބައެއް މީހުންނަށް ގުޅުންތަކުގެ ތެރޭގައި އެމީހުން ބޭނުންވާ ލޯތްބާއި އަޅާލުން ނުލިބޭނަމަ ބޮޑާހޭކުމުގެ އުކުޅުތައް ބޭނުންކުރެއެވެ. "ޕާސަނަލިޓީ އެންޑް ސޯޝަލް ސައިކޮލޮޖީ ބުލެޓިން" ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ގުޅުންތަކުގައި އިތުބާރު ނެތް މީހުން (އިންސެކިއުއަރ އެޓޭޗްމަންޓް) އެމީހުންގެ ބައިވެރިޔާގެ ސަމާލުކަން ހޯދުމަށް ކުޑަކުދިން ފަދައިން ބޮޑާހޭކުމުގެ އަމަލުތައް ހިންގައެވެ.
ކުލިނިކަލް ހެކިތަކަށް ބަލާއިރު، ބޮޑެތިމީހުންގެ މިފަދަ އަމަލުތަކަކީ 'ބޯޑަރލައިން ޕާސަނަލިޓީ ޑިސްއޯޑަރ' ފަދަ ބަލިތަކުގެ ނިޝާނަކަށް ވެސް ވެދާނެއެވެ. "ޖާނަލް އޮފް އެބްނޯމަލް ސައިކޮލޮޖީ" ގައިވާ ގޮތުން، މިފަދަ މީހުންނަށް އެމީހުންގެ ރުޅިވެރިކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ އިންތިހާއަށް އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި "ނުބައި މިޒާޖެއް" ހުރުމެއް ނޫނެވެ، މިއީ ސިއްހީ ގޮތުން އެހީތެރިކަން ބޭނުންވާ ކަމެކެވެ.
ސްޓްރެސް އާއި ކަންބޮޑުވުމަކީ ވެސް ބޮޑެތިމީހުން ބޮޑާހޭކުމަށް މެދުވެރިވާ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކެކެވެ. ވަޒީފާގެ މާހައުލުގައި ނުވަތަ ދިރިއުޅުމުގެ އެހެން ކަންކަމުގައި ޕްރެޝަރު ބޮޑުވުމުން، ބައެއް މީހުންގެ ކެތްތެރިކަން ކޮޅުންލައި، ކުޑަކުއްޖަކު ފަދައިން މައްސަލަ ޖައްސަން ފަށައެވެ. "ހާވަރޑް ބިޒްނަސް ރިވިއު" ގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މާހައުލުގެ ޕްރެޝަރަށް ނުކަތާ މީހުން އޮފީސްތަކުގައި މޭޒުމަތީގައި ތަޅައި، ހަޅޭއްލަވައި ހެދުމަކީ މަދުން ނަމަވެސް ފެންނަ ކަމެކެވެ.
މިފަދަ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ ނަތީޖާތައް ވަރަށް ހިތްދައްޗެވެ. އާއިލީ ގުޅުންތައް ހީނަރުވެ، އެކުވެރިންގެ އިތުބާރު ގެއްލިގެންދެއެވެ. ބޮޑާހޭކުމަކީ މީހާ މުޖުތަމައުން އެކަހެރިވާން ޖެހޭ ސަބަބަކަށް ވެސް ވެއެވެ. މީހުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ގަދަރާއި އިހުތިރާމް ގެއްލި، "އަމިއްލަ އެދުން ބޮޑު މީހެއްގެ" ލަގަބު އެމީހަކަށް ލިބިގެންދެއެވެ.
ވަޒީފާގެ މާހައުލަށް ބަލާއިރު، އެކަކު ކުރާ މިފަދަ އަމަލެއްގެ ސަބަބުން މުޅި ޓީމުގެ ރޫހު ގެއްލިގެންދެއެވެ. "ޖާނަލް އޮފް އޮކިއުޕޭޝަނަލް ހެލްތް ސައިކޮލޮޖީ" ގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، އޮފީސްތަކުގައި ބޮޑާހާކާ ވެރިން ނުވަތަ މުވައްޒަފުންގެ ސަބަބުން މަސައްކަތުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށަށް ގޮސް، އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކުރެއެވެ.
ބޮޑެތިމީހުން ބޮޑާހޭކުމަކީ އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވެސް ހުރި ނުރައްކަލެކެވެ. މިގޮތަށް ދާއިމީކޮށް ރުޅިގަނޑު ބޭރުކުރާ މީހުންނަށް ޑިޕްރެޝަން އާއި އެންޒައިޓީ ފަދަ ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ.
މިކަމަށް އޮތް ހައްލަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟ އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ 'ކޮގްނިޓިވް ބިހޭވިއަރަލް ތެރަޕީ' (ސީ.ބީ.ޓީ) އެވެ. "ދަ ލާންސެޓް ސައިކިއޭޓްރީ" ގައި ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ތެރަޕީގެ އެހީގައި މީހުންނަށް އެމީހުންގެ ރުޅި އަންނަ ސަބަބުތައް ދެނެގަނެ، އެ ޖަޒުބާތުތައް ރަނގަޅު ގޮތުގައި ބޭރުކުރާނެ ގޮތްތައް ދަސްކޮށްދެވެއެވެ.
މީގެއިތުރުން 'މައިންޑްފުލްނެސް' ނުވަތަ ހޭލުންތެރިކަމާއެކު ޖަޒުބާތުތައް ދެނެގަތުމަކީ ވެސް މުހިންމު ފަރުވާއެކެވެ. ރުޅި އަންނަ ވަގުތު އަމިއްލަ ނަފްސު ކޮންޓްރޯލްކޮށް، ހަމަހިމޭންކަން އިސްކުރުމުގެ ތަމްރީނުތަކަކީ ބޮޑާހޭކުމުން ދުރުވުމަށް އެހީތެރިވެދޭނެ ކަންކަމެވެ. ކުންފުނިތަކުން ވެސް މިފަދަ ކަންކަމަށް ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކޮށް، މުވައްޒަފުންނަށް ސްޓްރެސް މެނޭޖުމަންޓް ދަސްކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ.
ކުޑަކުދިންނާއި ބޮޑެތިމީހުންގެ ބޮޑާހޭކުމުގައި ހުރި ތަފާތުތައް ދެނެގަތުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ކުޑަކުދިންގެ ބޮޑާހޭކުމަކީ ބޮޑުވަމުން އަންނަ އިރު ހުންނަ އާދައެކެވެ. ނަމަވެސް ބޮޑެތިމީހުންގެ ބޮޑާހޭކުމަކީ ނަފްސާނީ ހަމަނުޖެހުމެއްގެ ނިޝާނެކެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް ބޭނުންވަނީ ބެލެނިވެރިންގެ އިރުޝާދެވެ. ބޮޑެތިމީހުންނަށް ބޭނުންވަނީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ވިސްނުމާއި ބައެއް ފަހަރު ޕްރޮފެޝަނަލް އެހީތެރިކަމެވެ.
ނިންމާލަމުން ދަންނަވާނީ، ބޮޑެތިމީހުން ބޮޑާހޭކުމަކީ ހަމައެކަނި ލަދުވެތި އަމަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ އެމީހެއްގެ އެތެރޭގައި ހުރި ނަފްސާނީ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެއްގެ އަލާމާތެކެވެ. މިކަން ދެނެގަނެ، އެކަމަށް އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީ ދިރިއުޅުން އުފާވެރިކުރުމަށާއި، ގުޅުންތައް ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ބޮޑާހޭކުމަކީ ކުޑަކުދިންގެ ސިފައެއްގެ ގޮތުގައި ދޫކޮށްލައި، ބޮޑެތިމީހުން ކެތްތެރިކަމާއި ބުއްދިވެރިކަން އިސްކުރަން ޖެހެއެވެ.
ހަވާލާ:
. ޖާނަލް އޮފް ކްލިނިކަލް ސައިކޮލޮޖީ (2018): "އިމޯޝަނަލް ޑިސްރެގިއުލޭޝަން އެންޑް އެޑަލްޓް އޭ.ޑީ.އެޗް.ޑީ: އަންޑަރސްޓޭންޑިންގ ދަ ލިންކް ޓު އެކްސްޕްލޯސިވް އައުޓްބަރސްޓްސް" (2018).
. ޕާސަނަލިޓީ އެންޑް ސޯޝަލް ސައިކޮލޮޖީ ބުލެޓިން (2015): "އިންސެކިއުއަރ އެޓޭޗްމަންޓް އެންޑް އިމޯޝަނަލް އެކްސްޕްރެޝަން އިން ރޮމެންޓިކް ރިލޭޝަންޝިޕްސް: އެން އެނަލިސިސް އޮފް އެޑަލްޓް ޓެންޓްރަމްސް" (2015).
. ޖާނަލް އޮފް އެބްނޯމަލް ސައިކޮލޮޖީ (2023): "އިމްޕަލްސް ކޮންޓްރޯލް އެންޑް އެފެކްޓިވް އިންސްޓެބިލިޓީ އިން ބޯޑަރލައިން ޕާސަނަލިޓީ ޑިސްއޯޑަރ" (2023).
. ހާވަރޑް ބިޒްނަސް ރިވިއު (2022): "ޓޭމިންގ ދަ އޮފީސް ޓައިރަންޓް: ހައު ޓު މެނޭޖް އެޑަލްޓް ޓެންޓްރަމްސް އިން ދަ ވޯކްޕްލޭސް" (2022).
. ޖާނަލް އޮފް އޮކިއުޕޭޝަނަލް ހެލްތް ސައިކޮލޮޖީ (2020): "ދަ އިމްޕެކްޓް އޮފް އެބިއުސިވް ސުޕަވިޜަން އޮން އެމްޕްލޯއީ މެންޓަލް ހެލްތް އެންޑް ޕްރޮޑަކްޓިވިޓީ" (2020).
. ދަ ލާންސެޓް ސައިކިއޭޓްރީ (2019): "ކޮގްނިޓިވް ބިހޭވިއަރަލް އިންޓަވެންޝަންސް ފޯ އެންގަރ މެނޭޖްމަންޓް އިން އެޑަލްޓްސް: އެ ސިސްޓެމެޓިކް ރިވިއު" (2019).