ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަސްވަރު ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ބާރުތަކުން އިންޑިއާ ކަނޑުގައި ހަރަކާތްތެރިވަމުން ދިޔައިރު، ރާއްޖޭގެ އެންމެ ދެކުނުން އޮންނަ އައްޑޫ އަކީ އިނގިރޭސިންގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސިއްރު ފޮރުވިފައިވާ މަރުކަޒެވެ. "ޕޯޓް ޓީ" ގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ މި ސިއްރު މަރުކަޒަކީ، އާދައިގެ މީހަކަށް އޭގެ އަޑި ނޭނގޭހާ ބޮޑު އަދި ބިރުވެރި މަޝްރޫއެކެވެ. މިއަދު ވެސް އައްޑޫގެ ބައެއް ރަށްރަށުގެ ވަލުތެރޭގައި ހުރި ބޮޑެތި ކޮންކްރީޓް ބަންކަރުތަކަކީ މި ސިއްރުގެ ހެކިތަކެވެ.
ތާރީހީ ލިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، 1941 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިން އައްޑޫއަށް ފޭބީ ވަރަށް ސިއްރިއްޔާތުގައެވެ. އޭރު ޖަޕާނުގެ ފަރާތުން އޮތް ބިރުވެރިކަން ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން، އިނގިރޭސިން ބޭނުންވީ ދުޝްމަނުންނަށް ނުފެންނާނެހެން ކަނޑުގެ ފްލީޓެއް ފޮރުވާނެ ތަނެކެވެ. މިކަމަށް އެންމެ އެކަށީގެންވާ ތަނަކަށް އެމީހުންނަށް ފެނުނީ އައްޑޫގެ ބޮޑު އެތެރެވަރިއެވެ. މިއީ އައްޑޫގެ ރައްޔިތުންނަށް އޭރު އެއްވެސް ވަރަކަށް އެނގިފައި އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގެ ތާރީހު ދިރާސާކުރައްވާ ބޭފުޅުން ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، މި ސިއްރު ބޭސް ހެދުމުގެ ތެރެއިން އައްޑޫގެ ރައްޔިތުންނަށް ބޮޑެތި ބިރުވެރިކަމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނެވެ. ރަށްރަށުގައި ހުރި ރުއްގަސް ކަނޑައި، މީހުން ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ބައެއް ސަރަހައްދުތައް ހުސްކުރަން ޖެހުމަކީ ރައްޔިތުންނަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ސިހުމެކެވެ.
އިނގިރޭސި ތާރީހު ލިޔުންތެރިޔާ ޕީޓާ މުލާ ލިޔުއްވާފައިވާ ފޮތް ކަމަށްވާ "ދަ ސްޓޯރީ އޮފް އާރް.އޭ.އެފް ގަން" ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ޕޯޓް ޓީ އަކީ އިނގިރޭސިންގެ މިލިޓަރީ އެންމެ ބޮޑު ސިއްރުތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ތަނެކެވެ. އޭނާ ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، އައްޑޫގައި އިނގިރޭސިން ގާއިމުކުރި ބޭސް އަކީ ހަމައެކަނި މަތިންދާބޯޓު ޖައްސާ ތަނެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކަނޑުއަޑީގެ ހަމަލާތަކުން ސަލާމަތްވުމަށް ހެދި ބޮޑު ކިއްލާއެކެވެ. ރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު ތާރީހު ލިޔުންތެރިޔާ ނަސީމާ މުހައްމަދު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، އިނގިރޭސިން އައްޑޫއަށް އައިސް ހިންގި އަމަލުތަކަކީ އޭރުގެ ދިވެހިންނަށް ގަބޫލުކުރަން ދަތި ކަންތައްތަކެކެވެ. ހާއްސަކޮށް ބިމުގެ އަޑީގައި ހެދި ބޮޑެތި ގުދަންތަކާއި ބަންކަރުތަކަކީ ދިވެހިން ދުވަހަކު ވެސް ދުށް ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ.
މި ސިއްރު ބޭސްގެ ބިރުވެރިކަން އެންމެ ބޮޑަށް ހާމަވެގެން ދިޔައީ 1944 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އައްޑޫ އެތެރެވަރީގައި އޮތް އިނގިރޭސިންގެ ތެޔޮ ޓޭންކަރު "ބްރިޓިޝް ލޯޔަލްޓީ" އަށް ޖަޕާނުގެ ސަބްމެރީނަކުން ހަމަލާދިނުމުންނެވެ. މި ހަމަލާގެ ސަބަބުން މުޅި އައްޑޫ ގުޑައިގެން ދިޔަ ކަމަށާއި، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު ކަޅުވެގެން ދިޔަ ކަމަށް މަންޒަރު ދުށް މީހުން ކިޔައިދީފައިވެއެވެ. ތާރީހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، މިއީ ރާއްޖޭގެ ސަރަހައްދުގައި ދެވަނަ ބޮޑު ހަނގުރާމައިގެ ބިރުވެރިކަން އެންމެ ބޮޑަށް އިހުސާސްކުރެވުނު ދުވަހެވެ. "ބްރިޓިޝް ލޯޔަލްޓީ" އަޑިއަށް ދިޔުމާއެކު، އައްޑޫގެ ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ ރަށްތައް އޮތީ ކިހާ ނުރައްކާތެރި ހާލަތެއްގައިކަން ސާފުވިއެވެ.
އެމެރިކާގެ އެންތްރޮޕޮލޮޖިސްޓް ކްލަރެންސް މެލޯނީ އޭނާގެ ފޮތް "ޕީޕަލް އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް" ގައި ލިޔުއްވާފައިވަނީ، އިނގިރޭސިންގެ ސަބަބުން އައްޑޫގެ އިގްތިސާދަށް ކުރިއެރުންތަކެއް ލިބުނު ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހަތުގައި ބޮޑު އަގެއް ދައްކަން ޖެހުނު ކަމަށެވެ. އެގޮތުން ހަނގުރާމައިގެ ބިރުވެރިކަމުގެ ތެރޭގައި މުޅި ނަސްލެއް އުޅެން ޖެހުމަކީ ނަފްސާނީ ގޮތުން ލިބުނު ބޮޑު އަނިޔާއެއް ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ. މިއަދު އިނގިރޭސިން އައްޑޫގައި ނެތް ނަމަވެސް، އެމީހުން ދޫކޮށްފައި ދިޔަ ނިޝާންތަކުން އޭރުގެ ބިރުވެރިކަން ހަނދާންކޮށްދެއެވެ. ގަން، ހިތަދޫ އަދި މަރަދޫގައި ހުރި ބޮޑެތި ކޮންކްރީޓް ބަންކަރުތަކާއި، ބިމުގެ އަޑީގައިވާ މަގުތަކަކީ އަދިވެސް މީހުންނަށް އޭގެ އަސްލު ބޭނުން ފުރިހަމައަށް ނޭނގޭ ސިއްރު ތަންތަނެވެ.
އައްޑޫގައި އިނގިރޭސިން ހެދި ސިއްރު މަރުކަޒު "ޕޯޓް ޓީ" އަކީ ހަމައެކަނި މިލިޓަރީ ބޭސް އެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހި ތާރީހުގެ ތެރެއިން ވަރަށް އަނދިރި އަދި ބިރުވެރި ސަފުހާއެކެވެ. ތާރީހު ލިޔުންތެރިންގެ ލިޔުންތަކުންނާއި، މިއަދު ވެސް ފެންނަން ހުރި އާސާރުތަކުން ސާބިތުކޮށްދެނީ، އޭރުގެ އެ ސިއްރު ތަނުގެ ބިރުވެރި ހަގީގަތަކީ އެއްވެސް ފަރާތަކަށް އޮޅުވާލެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫން ކަމެވެ.