ކުޑަކުދިންގެ ދުނިޔެއަކީ އުފާވެރިކަމާއި ކުލަގަދަ ތަޖުރިބާތަކުން ފުރިފައިވާ ތަނަކަށް ވިޔަސް، ބައެއް ފަހަރު އެ މައުސޫމް ދުނިޔެއަށް ބިރުވެރިކަމުގެ ހިޔަނި އެޅެއެވެ. ބުލީ ކުރުން ނުވަތަ ގަނާ ކުރުމަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ސިއްރުވެފައި އޮންނަ، ނަމަވެސް ކުއްޖާގެ ނަފްސާނިއްޔަތަށް ފުން ޒަޚަމްތަކެއް ދޭ ކަމެކެވެ. ކުދިންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި، އެކުދިންގެ އިހުސާސްތައް ބޭރުކުރާ ގޮތް ނުވަތަ ކަންކަން ކިޔައިދިނުމުގެ ހުނަރަށް (ސްޓޯރީޓެލިންއަށް) ފުންކޮށް ވިސްނާއިރު، ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ ކުދިން ގިނަ ފަހަރަށް އެ ވާހަކަތައް ދުލުން ބުނެދޭން އުނދަގޫވެއެވެ.
ނަފްސާނީ އިލްމުވެރިންނާއި ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، ބުލީ ކުރުމުގެ އަސަރު ކުއްޖާގެ ސިކުނޑިއަށާއި ހަށިގަނޑަށް ވަރަށް ފުންކޮށް ކުރެއެވެ. ބުލީއާ ގުޅޭގޮތުން އެންމެ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ދިރާސާކުރެއްވި އެއް ސައިކޮލޮޖިސްޓް ކަމަށްވާ ޑރ. ޑޭން އޮލްވިއަސް ގެ ހޯދުންތަކުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި، ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ގަނާގެ ޝިކާރައަކަށް ވުމަކީ ކުއްޖާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ގެއްލި، ޑިޕްރެޝަން އާއި އެންޒައިޓީއަށް މަގުފަހިކުރުވާ ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން ބެލެނިވެރިންނާއި ބެލެހެއްޓުންތެރިން މިކަމަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހެއެވެ.
1. ސަބަބެއް ނެތި ޖިސްމާނީ ބަލިތަކަށް ޝަކުވާކުރުން: ނަފްސާނީ އަދި ފިޒިއޮލޮޖިކަލް އިލްމުވެރިން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، ކުދިންނަށް ކުރިމަތިވާ މާޔޫސްކަމާއި ބިރުވެރިކަން ގިނަ ފަހަރަށް ފެންނާނީ ޖިސްމާނީ އަލާމާތްތަކެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ސްކޫލަށް ދާން އުޅޭ ގަޑީގައި ނުވަތަ އާދީއްތަ ދުވަހުގެ ހެނދުނު ބަނޑުގައި ރިއްސުން، ބޮލުގައި ރިއްސުން، ނުވަތަ ހޮޑުލަވާ ގޮތްވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ "ސައިކޮސޮމެޓިކް" އަލާމާތްތަކެވެ. މިއީ ސިކުނޑިއަށް ލިބޭ ޕްރެޝަރުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުން ދޭ ސިގްނަލެކެވެ.
2. އުޅުމާއި މިޒާޖަށް އަންނަ ކުއްލި ބަދަލުތައް: އެމެރިކަން ސައިކޮލޮޖިކަލް އެސޯސިއޭޝަން ގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ ކުދިންގެ މިޒާޖު ކުއްލިއަކަށް ބަދަލުވުމަކީ ވަރަށް އާންމު ކަމެކެވެ. ކުރިން ވަރަށް މަޖާކޮށް، ވާހަކަދައްކައި އުޅުނު ކުއްޖާ ކުއްލިއަކަށް މަޑުމަޑުން ހުރުން، ނުވަތަ ކުދިކުދި ކަންކަމާ ވަރަށް އަވަހަށް ރުޅިއައިސް ރޯގޮތް ވުމަކީ އެތެރެހަށީގައި ފޮރުވިފައިވާ ބިރުވެރިކަމެއްގެ ނަތީޖާއެވެ.
3. ކިޔެވުމަށް ދަށްވުމާއި ސްކޫލަށް ދާން ބޭނުންނުވުން: އެޑިއުކޭޝަނަލް ސައިކޮލޮޖީގެ ހޯދުންތައް ބުނާގޮތުން، ކުއްޖެއްގެ ސިކުނޑި "ސަވައިވަލް މޯޑް" ނުވަތަ ބިރުވެރިކަމުގެ ހާލަތެއްގައި އޮންނައިރު، އާ ކަންތައްތަކެއް ދަސްކުރުމުގެ ގާބިލުކަން ކުޑަވެއެވެ. ސްކޫލަކީ ރައްކާތެރި ތަނެއްގެ ގޮތުގައި އިހުސާސް ނުކުރެވޭނަމަ، ކުއްޖާގެ ނަތީޖާ ދަށްވެ، ސްކޫލަށް ދާން ދެކޮޅު ހެދުމަކީ ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ.
4. ނިދުމާއި ކެއުމުގެ އާދަތަކަށް އަންނަ ބަދަލު: ޗައިލްޑް ސައިކޮލޮޖިސްޓުން ލަފާދެއްވާ ގޮތުގައި ކުއްޖެއްގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަސާސީ އާދަތަކަށް އަންނަ ބަދަލަކީ ސީރިއަސް މައްސަލައެއްގެ ފެށުމެވެ. ރޭގަނޑު ނިދަން އުނދަގޫވުން، ނިދީގައި ސިހިގެން ހޭލުން، ބިރުވެރި ހުވަފެން ފެނުން، ނުވަތަ ކާހިތްނުވުމަކީ ކުއްޖާ ނަފްސާނީ ގޮތުން ހާސްކަމެއްގެ ތެރޭގައި އުޅޭކަމުގެ ވަރުގަދަ ހެކިތަކެކެވެ.
5. ރައްޓެހިންނާ ދުރުވުމާއި އަމިއްލަ އެއްޗެހި ގެއްލުން: ބުލީ ކުރާ ކުދިން ގިނަ ފަހަރަށް އަނިޔާ ލިބޭ ކުއްޖާ އެކަހެރިކޮށްލައެވެ. މީގެ ކުރިން ގޭތެރޭގައި ކުޅެން ގެންގުޅޭ އެއްޗެހި ނުވަތަ ސްކޫލަށް ގެންދާ ފޮތާއި ޕެންސިލް ފަދަ ތަކެތި ސަބަބެއް ނެތި ގެއްލިފައި ނުވަތަ ހަލާކުވެފައި ހުރުމަކީ ވެސް ފާހަގަކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ޖާނަލް އޮފް އެޑޯލެސެންޓް ހެލްތުގައި ޝާއިއުކޮށްފައިވާ ދިރާސާއެއްގައި ވެސް މިފަދަ ކަންކަމަކީ ފިޒިކަލް އަދި އިމޯޝަނަލް ބުލީގެ އަލާމާތްތަކެއް ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
މި ފަސް ކަންތައް ފާހަގަވުމާއެކު، ކުއްޖާއަށް ރައްކާތެރި މާހައުލެއް ގާއިމްކޮށްދިނުން މުހިންމެވެ. ކުއްޖާއާ ސުވާލުކުރާއިރު ޕްރެޝަރު ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ކުއްޖާއަށް އަމިއްލަ ވާހަކަތައް އަމިއްލަ އިބާރާތުން، ވާހަކައެއް ފަދައިން ކިޔައިދެވޭނެ ފަދަ މަޑުމައިތިރި މާހައުލެއް ހޯދައިދޭން ޖެހެއެވެ. ކުއްޖާ ކިޔައިދޭ ވާހަކަތައް ގަބޫލުކޮށް، އެ ކުއްޖާގެ ކުށެއް ނެތްކަން ޔަގީންކޮށްދިނުމަކީ ނަފްސާނީ ފަރުވާގެ ފުރަތަމަ ފިޔަވަޅެވެ.
ކުއްޖާގެ ވާހަކަތައް އަޑުއެހުމަށްފަހު، ހަމަޖެހިގެން ސްކޫލުގެ މެނޭޖްމަންޓާއި ޓީޗަރުންނާ މަޝްވަރާކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭނެ ކަމެކެވެ. މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގައި ރުޅިވެރިކަން އިސްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ކުއްޖާގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން ރައްކާތެރިކުރުމަށް ޕްރޮފެޝަނަލް ކައުންސިލަރެއްގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަކީ ދިރާސާތަކުން ވެސް ބާރުއަޅާ އެންމެ ހަރުދަނާ އެއް ގޮތެވެ.
ޚުލާސާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ކުޑަކުދިންގެ ނަފްސާނީ ހެދިބޮޑުވުމަކީ ނުހަނު ނާޒުކު ކަމެކެވެ. ކުއްޖެއްގެ ކިޔެވުމާއި، ޑޮކްޓަރަށް ދެއްކުމާއި، ސިއްހަތާއި، އުފާވެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރާއިރު، ކުއްޖާގެ އުޅުމަށް އަންނަ ކުދިކުދި ބަދަލުތަކަށް ވެސް ފާރަވެރިވުމަކީ ބެލެހެއްޓުންތެރިއެއްގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ސިފައެވެ. ބުލީގެ ޝިކާރައަކަށްވާ ކުއްޖާއަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވަނީ ތިބާގެ އޯގާތެރިކަމާއި، ހިމާޔަތް އަދި އިތުބާރެވެ.