ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ގުދުރަތީ ރީތިކަމާއި، ނޫކުލައިގެ ކަނޑުތަކާއި، ހުދު ދޮންވެލި ތުނޑިތަކުގެ މައްޗަށް އެކުލެވިފައިވާ ޖަޒީރާ ގައުމެކެވެ. ނަމަވެސް، އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިއަދު ފެންނަން އޮތް ޗާޓަކީ މީގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރިން އޮތް ޗާޓެއް ނޫނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީޚަށް ފުންކޮށް ނަޒަރު ހިންގާލާއިރު، މެޕުން މުޅިން ފޮހެވިގެން ގޮސްފައިވާ އެތައް ރަށެއްގެ ވާހަކަ ތާރީޚީ ފަތްފުށްތަކުން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ފުލޯކު ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ އިލްމީ ދިރާސާތަކުންނާއި ތާރީޚީ ހެކިތަކުން ސާބިތުވާ ބިރުވެރި އަދި އެހާމެ ޝައުގުވެރި ހަގީގަތެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްތަކުގެ އަދަދަކީ އަބަދުވެސް ބަދަލުވަމުން އަންނަ އެއްޗެކެވެ. މަޝްހޫރު ތާރީޚު ދިރާސާކުރެއްވި އެޗް.ސީ.ޕީ ބެލް އޭނާގެ ފޮތްތަކުގައި ފާހަގަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެޓޯލްތަކަކީ ނުވަތަ އަތޮޅުތަކަކީ އަބަދުވެސް ގުދުރަތީ ބަދަލުތަކަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ތަންތަނެވެ. އޭނާ ރާއްޖެއަށް ކުރެއްވި ދަތުރުތަކުގައި، ކުރިން މީހުން އުޅުނު ނަމަވެސް ފަހުން ކަނޑުވެ، މުޅިން ގެއްލިފައިވާ ބައެއް ރަށްރަށުގެ ވާހަކަ ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. މިއިން ދޭހަވަނީ ރާއްޖޭގެ ރަށްތަކަކީ ދާއިމީ ތަންތަން ނޫން ކަމެވެ.
ރަށްތައް ގެއްލުމުގެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބަކީ ރާއްޖޭގެ ޖިއޮމޯފޮލޮޖީ ނުވަތަ ބިމުގެ އޮނިގަނޑު އުފެދިފައިވާ ގޮތެވެ. ރާއްޖޭގެ ރަށްތައް އުފެދިފައިވަނީ މުރަކައިގެ ފަރުތަކުގެ މައްޗަށް ޖަމާވެފައިވާ ދޮންވެލިންނެވެ. މޫސުމީ ބަދަލުތަކާއި، އިރުވައި އަދި ހުޅަނގު މޫސުމުގެ އޮއިވަރަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން މި ވެލިގަނޑުތައް އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ދައުރުވެއެވެ. ޒަމާންތަކެއް ވަންދެން އޮއިވަރު އެއްގޮތަކަށް ހުރުމަށްފަހު ކުއްލިއަކަށް ބަދަލުވުމުން، ބައެއް ރަށްރަށް މުޅިން ގިރައިގެން ގޮސް ކަނޑުގެ އަޑިއަށް ގޮސްފައިވެއެވެ.
ތާރީޚީ ލިޔުންތަކަށް ބަލާއިރު، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެކި އަތޮޅުތަކުން މިގޮތަށް ގެއްލިފައިވާ ރަށްތަކުގެ ނަންތައް ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. ބޮޑުތަކުރުފާނުގެ ޒަމާނުގައި ނުވަތަ އޭގެ ކުރީގެ ޒަމާންތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ބައެއް ކުދި ރަށްރަށާއި ފިނޮޅުތައް މިއަދު ފެންނާކަށް ނެތެވެ. ރާއްޖޭގެ ތާރީޚު ދިރާސާކުރައްވާ އިލްމުވެރިޔާ ނަސީމާ މުޙައްމަދު ފަދަ ބޭފުޅުންގެ މަސައްކަތްޕުޅުތަކުން ދޭހަވާ ގޮތުގައި، ދިވެހިންގެ ކާބަފައިން ވަނީ ގުދުރަތީ މި ބޮޑެތި ބަދަލުތަކާ އެތައް ފަހަރަކު ކުރިމަތިލާފައެވެ. ރަށެއް ގިރައިގެން ގޮސް މުޅިން ނެތިދާނެކަމުގެ ބިރު ހީވުމުން، މުޅި ރަށުގެ އާބާދީ އެހެން ރަށަކަށް ހިޖުރަކުރި އެތައް ހާދިސާއެއް ރާއްޖޭގެ ތާރީޚުގައި ހިނގާފައިވެއެވެ.
ޖިއޮލޮޖިސްޓުންނާއި ކަނޑުގެ ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތައް، މިސާލަކަށް ޕްރޮފެސަރ ޕޯލް ކެންޗް ފަދަ އިލްމުވެރިން ރާއްޖޭގެ ރަށްތަކާ ގުޅޭގޮތުން ކުރައްވާފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ރަށްތަކަކީ "ޑައިނެމިކް" ނުވަތަ އަބަދުވެސް ހަރަކާތްކޮށްކޮށް ހުންނަ ތަންތަނެވެ. އޭނާގެ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި ފާއިތުވި ސަތޭކަ ވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި ވެސް ރާއްޖޭގެ ބައެއް ރަށްތަކުގެ ބައްޓަން މުޅިން ބަދަލުވެ، ބައެއް ކުދި ރަށްތައް މެޕުން ގެއްލި، އަދި މުޅިން އާ ފިނޮޅުތައް އުފެދިފައިވެއެވެ. މިއީ ބިންގަނޑު އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ދައުރުވުމުގެ ސަބަބުން ވާ ކަމެކެވެ.
ގުދުރަތީ ކާރިސާތަކަކީ ވެސް ރަށްތައް މެޕުން ފޮހެވިގެން ދިއުމުގައި ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރި ކަމެކެވެ. ތާރީޚުގައި ހިނގާފައިވާ ބޮޑެތި ތޫފާންތަކާއި (ބޮޑުވިއްސާރަ)، ރާޅުއެރުމުގެ ހާދިސާތަކުގެ ސަބަބުން އެއްރޭގެ ތެރޭގައި ބައެއް ކުދި ރަށްރަށުގެ ނިޝާން މުޅިން ފޮހެވިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. މީގެ އެންމެ ފަހުގެ އެއް މިސާލަކީ 2004 ވަނަ އަހަރު ކުރިމަތިވި ސުނާމީ ކާރިސާއެވެ. މި ކާރިސާގައި ބައެއް ކުދި ރަށްތަކުގެ ބޮޑު ބައެއް ގިރައިގެން ގޮސް، ބައެއް ރަށްރަށް މުޅިން ފަޅުކުރަން ޖެހި، މެޕުން ކުޑަވެގެން ގޮސްފައިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އިންސާނުންގެ އަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް ރަށްތައް ނެތިދިއުމަށް މަގުފަހިވެފައިވެއެވެ. ކުރީ ޒަމާނުގައި ގަލާއި ވެލި ނެގުމުގެ ސަބަބުން ފަރުތަކުގެ ދިފާއީ ނިޒާމު ހަލާކުވެ، ރަށްރަށަށް ރާޅު އަރައި، ގިރައިގެން ދިއުމުގެ މައްސަލަތައް ކުރިމަތިވިއެވެ. މިއީ މެޕުން ރަށްތައް ފޮހެވިގެން ދިއުމަށް މެދުވެރިވި އިންސާނީ އެއް ފެކްޓަރއެވެ. ތިމާވެށީގެ ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ތަކުރާރުކޮށް ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ފަރުތަކަކީ ރަށްތަކުގެ ފުރާނައެވެ. އެ ފަރުތައް މަރުވުމަކީ ރަށް ގެއްލިގެން ދިއުމުގެ ފެށުމެވެ.
ދިވެހި ފުލޯކު ވާހަކަތަކާއި މުސްކުޅިންގެ ފަރާތުން އައިސްފައިވާ ވާހަކަތަކުގައި ވެސް ގެއްލިފައިވާ ރަށްތަކުގެ ވާހަކަ ވަރަށް ގިނައިން އާދެއެވެ. މަސްވެރިންގެ ވާހަކަތަކުން، ކުރިން ބޮޑުކޮށް ގަސް ފަޅާފައި އޮތް ރަށެއް، ފަހުން ދިޔަވަރު ބޮޑުވާއިރު ކަނޑުއަޑީގައި އޮންނަ ފަރަކަށް ނުވަތަ ތިލަ އަކަށް ބަދަލުވެފައިވާކަން ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. މިއީ ސައިންސާއި ދިވެހިންގެ އާދަކާދައާއި ތަޖުރިބާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއްކަން ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ.
މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންނާ ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ބިރަކީ މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމެވެ. އިންޓަރގަވަރންމެންޓަލް ޕެނަލް އޮން ކްލައިމެޓް ޗޭންޖް ގެ ރިޕޯޓުތައް ފަދަ ބައިނަލްއަޤްވާމީ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލެމުންދާ މިންވަރު ހަލުވިވެއްޖެނަމަ، މުސްތަޤުބަލުގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ އެތައް ރަށެއް މެޕުން މުޅިން ފޮހެވިގެން ދިއުމުގެ ނުރައްކާ އެބައޮތެވެ. މިއީ ތާރީޚުގައި ހިނގާފައިވާ ކަންތައްތައް މާ ހަލުވި މިނެއްގައި ތަކުރާރުވުން ފަދަ ކަމެކެވެ.
ޚުލާސާކޮށް ދަންނަވާނަމަ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޗާޓަކީ ގަލުން ކަނޑާނަގައި ކުރަހާފައިވާ ބަދަލުނުވާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ތާރީޚީ ލިޔުންތަކުންނާއި ޖިއޮލޮޖިކަލް ދިރާސާތަކުން ސާބިތުވާ ގޮތުގައި، އެތައް ރަށެއް ވަނީ މެޕުން ފޮހެވިގެން ގޮސްފައެވެ. މި ގެއްލުނު ރަށްތަކަކީ ގުދުރަތުގެ ބާރުވެރިކަމާއި، އަޅުގަނޑުމެންގެ ޖަޒީރާ ނިޒާމުގެ ނާޒުކުކަން ހަނދާންކޮށްދޭ މުހިންމު ފިލާވަޅެކެވެ. ކުރިމަގުގައި އަޅުގަނޑުމެންގެ ރަށްތައް ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި، މި ތާރީޚީ ހަގީގަތްތަކުން އިބުރަތް ހާސިލްކޮށް، ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
މަސްދަރުތައް:
H.C.P. Bell (1883 & 1940): The Maldive Islands: Monograph on the History, Archaeology and Epigraphy. ބެލްގެ ލިޔުންތަކުގައި ރާއްޖޭގެ އަތޮޅުތަކުގެ ގުދުރަތީ ބަދަލުތަކާއި ކަނޑުވެފައިވާ ރަށްތަކުގެ މައުލޫމާތު ހިމަނާފައިވެއެވެ.
Prof. Paul S. Kench et al.: ކޮރަލް ރީފް އައިލެންޑްތަކުގެ ޖިއޮމޯފޮލޮޖީއާ ގުޅޭގޮތުން ޕޯލް ކެންޗް ކުރައްވާފައިވާ ދިރާސާތައް (ރަށްތައް ގިރައިގެން ދިއުމާއި އާ ރަށްތައް އުފެދުމުގެ ޑައިނެމިކްސް).
ނަސީމާ މުޙައްމަދު: ދިވެހި ތާރީޚާ ގުޅޭގޮތުން އެކަމަނާ ލިޔުއްވާފައިވާ އެސޭތަކާއި ދިރާސީ ފޮތްތައް.
IPCC Reports: އިންޓަރގަވަރންމެންޓަލް ޕެނަލް އޮން ކްލައިމެޓް ޗޭންޖްގެ ރިޕޯޓުތައް (ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމާއި ކުދި ޖަޒީރާތަކަށް އޮތް ނުރައްކާ).