އއ. ތޮއްޑޫއަކީ ރާއްޖޭގެ ކާނާގެ ރައްކާތެރިކަމުގައި އެންމެ އިސް ދައުރެއް އަދާކުރާ، ދަނޑުވެރިކަމުގެ މުހިންމު މަރުކަޒެކެވެ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ކްލައިމެޓް ޗޭންޖް، އެންވަޔަރަންމަންޓް އެންޑް އެނާޖީން އެކުލަވާލާފައިވާ ދިރާސާ ރިޕޯޓެއްގައިވާ ގޮތުން، އެ ރަށުގައި ކަރައާއި ބަބުކޭލުގެ އިތުރުން ތަފާތު މޭވާ އާއި ތަރުކާރީ ފުޅާ ދާއިރާއެއްގައި ހައްދައެވެ. ނަމަވެސް، ދަނޑުވެރިކަމުގައި ބޭނުންކުރާ ކެމިކަލާއި ގަސްކާނާގެ ސަބަބުން އެ ރަށުގެ ނާޒުކު ތިމާވެއްޓަށާއި ފެން ފަށަލައަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކާމެދު މި ރިޕޯޓުގައި ބޮޑެތި ކަންބޮޑުވުންތަކެއް ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
ކުރިން ކުރަމުން އައި އާދައިގެ ދަނޑުވެރިކަން މިހާރު ވަނީ ވިޔަފާރި އުސޫލުން ބޮޑު އާމްދަނީއެއް ހޯދުމަށްޓަކައި ގިނަ އަދަދަކަށް ކެމިކަލް ބޭނުންކުރާ ދިރުމެއް ނެތް ނިޒާމަކަށް ބަދަލުވެފައެވެ. ތޮއްޑޫގެ ފެން ފަށަލައަކީ ތުނި އަދި ވަރަށް ފަސޭހައިން ކެމިކަލްގެ އަސަރު ފޯރާފާނެ އެއްޗަކަށް ވުމުން، މިފަދަ ވިހަ މާއްދާތަކުގެ ސަބަބުން ފެން ތަޣައްޔަރުވުމުގެ ބިރު ވަނީ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައެވެ. މިއީ މުޅި ރަށުގެ ދިރުމާ ގުޅިފައިވާ ނުރައްކާތެރި މައްސަލައެކެވެ.
މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި ގިނަ ދަނޑުވެރިން ދަނޑުވެރިކަމުގެ އެއް މޫސުމެއްގެ ތެރޭގައި އެކި ބާވަތްތަކުގެ ކެމިކަލްތައް ގިނަ އަދަދަކަށް ބޭނުންކުރެއެވެ. މިގޮތުން ކެމިކަލް ޖެހުމުގައި ކަނޑައެޅިފައިވާ މިންގަނޑަށް ވުރެ އިތުރަށް ބޭނުންކުރުމާއި، ގަވާއިދުން ނޫން ގޮތްގޮތަށް ބޭނުންކުރުމުގެ މައްސަލަ ވަނީ ފާހަގަވެފައެވެ. އަދި ހޫނުގަދަވުމުގެ ސަބަބުން، ކެމިކަލް ޖަހާއިރު ބޭނުންކުރަންޖެހޭ ރައްކާތެރިކަމުގެ އަންނައުނާއި މާސްކު ފަދަ ތަކެތި ބޭނުންކުރުމަށް ދަނޑުވެރިން ފަސްޖެހޭކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.
ތިމާވެއްޓަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކުގެ ތެރޭގައި، ކެމިކަލް ހުސްކުރި ފުޅިތަކާއި ކޮތަޅުތައް ދަނޑުތަކުގެ ތެރެއަށް ނުވަތަ އަތިރިމައްޗަށް އުކާލުމުގެ ސަބަބުން ތިމާވެއްޓަށް ސީދާ ގޮތުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބެމުންދެއެވެ. މިފަދަ ތަކެތި ނައްތާލުމުގައި ރައްކާތެރި އުސޫލުތަކެއް ނުގެންގުޅުމުގެ ސަބަބުން، ބިމުގެ ގުދުރަތީ މާއްދާތައް ނެތިގޮސް، ފަސްގަނޑު ހަލާކުވެ، ކެމިކަލާ ނުލައި ދަނޑުވެރިކަން ނުކުރެވޭ މިންވަރަށް ބިން ބަލިކަށިވަމުންދާކަން ދިރާސާއިން ހާމަވެއެވެ.
މި ދިރާސާގައި ބުނެފައިވަނީ ކެމިކަލަކީ ވިހަ އެއްޗެއްކަން ދަނޑުވެރިންނަށް އެނގުނު ނަމަވެސް، އޭގެ ސަބަބުން ދިގު މުއްދަތުގައި ކުރިމަތިވެދާނެ ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކަށް އެމީހުންގެ ހޭލުންތެރިކަން ކުޑައެވެ. އިގްތިސާދީ ފައިދާއަށްޓަކައި ގިނަ ދަނޑުވެރިން އިސްކަންދެނީ ގިނައިން މޭވާ ހޯދުމަށެވެ. އަދި ކެމިކަލް ބޭނުންކުރުމާ ގުޅޭ މައުލޫމާތު ހޯދުމުގައި ސަރުކާރުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް ކެމިކަލް ވިއްކާ ފަރާތްތަކުގެ ބަހަށް ބަރޯސާވާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިންނަށް ބޯއެނބުރުމާއި ހަމުގެ މައްސަލަތައް ފަދަ ސިއްހީ އުނދަގޫތައްވެސް ކުރިމަތިވެއެވެ.
ފެން ފަށަލައިގައި ނައިޓްރޭޓްސް އިތުރުވުމަކީ ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ނުރައްކަލެވެ. މިކަން ހައްލުކުރުމަށްޓަކައި ކެމިކަލް އެތެރެކުރުމާއި ބޭނުންކުރުމުގެ ގަވާއިދުތައް ހަރުދަނާކުރުމާއި، ކެމިކަލްގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ ގުދުރަތީ ގޮތްތައް ނުވަތަ 'އިންޓެގްރޭޓެޑް ޕެސްޓް މެނޭޖްމަންޓް' ދަނޑުވެރިންނަށް ދަސްކޮށްދިނުން މުހިންމެވެ. އަދި ގަވާއިދުން ރަށުގެ ފެން ފަށަލަ ޓެސްޓުކޮށް، ސައިންޓިފިކް އިރުޝާދު ދަނޑުވެރިންނަށް ފޯރުކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ.
ތޮއްޑޫގެ ދަނޑުވެރިކަމަކީ ގައުމީ ފެންވަރުގައި ބޭނުންތެރި މަސައްކަތެއް ނަމަވެސް، މިހާރު ކަންކަން ހިނގަމުންދާ ގޮތަކީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއް ނޫނެވެ. ރަށުގެ ތިމާވެއްޓާއި އާންމު ސިއްހަތު ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި، ކެމިކަލަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު މަދުކޮށް، ރައްކާތެރި ދަނޑުވެރިކަމަކަށް ރުޖޫއަވުމަކީ މިއަދު ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. މިކަމަށްޓަކައި ދަނޑުވެރިންނާއި ކަމާބެހޭ އިދާރާތައް ގުޅިގެން އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަކީ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.
ހަވާލާ: "ޕާސެޕްޝަން އޮފް އެގްރޯކެމިކަލް ޔޫސް އެންޑް އެސޯސިއޭޓެޑް ރިސްކްސް އެމޯންގް ފާރމާސް އިން ތޮއްޑޫ" - މިނިސްޓްރީ އޮފް ކްލައިމެޓް ޗޭންޖް އެންޑް އެންވަޔަރމެންޓް އެންޑް އެނާޖީ އޮފް ދަ މޯލްޑިވްސް (2025).