އިންސާނާގެ ބަހާއި އަމަލަކީ އޭނާގެ ތެދުވެރިކަން ހާމަކޮށްދޭ އެންމެ މުހިންމު ދެ މިންގަނޑެވެ. ދިވެހި މުޖުތަމައުގައި ވެސް އަދި މުޅި އިސްލާމީ އުންމަތުގައި ވެސް "އިންޝާ ﷲ" ނުވަތަ "ﷲ އިރާދަކުރެއްވިއްޔާ" މި މަތިވެރި ބަހަކީ ކޮންމެ ކަމެއް ކުރުމުގެ ކުރިން ބުނަން އަމުރުވެވިގެންވާ ބަހެކެވެ. ނަމަވެސް، ހިތުގެ އަޑީގައި ކަމެއް ނުކުރުމަށް ނިންމައިގެން ހުރެ، މީހެއްގެ ކިބައިން ސަލާމަތްވުމަށް ނުވަތަ އަދަބުވެރިކަން ދެއްކުމުގެ ގޮތުން މި ބަސް ބޭނުންކުރުމަކީ އޭގެ ހަގީގީ މާނަ އޮޅި، އިސްލާމީ ރަހުމަތުން ބޭރުވާ ކަމެކެވެ.
ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މާތް ﷲ ވަނީ މުސްލިމުންނަށް ކުރިމަގުގައި ކުރާނެ ކަންކަމާ ގުޅޭގޮތުން ބަސް ބުނާއިރު އެކަލާނގެ އިރާދަފުޅަށް އެކަން ދޫކޮށްލުމަށް އަންގަވާފައެވެ. ސޫރަތުލް ކަހަފްގެ 23 ވަނަ އާޔަތާއި 24 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ: (وَلَا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فَاعِلٌ ذَٰلِكَ غَدًا * إِلَّا أَن يَشَاءَ اللَّهُ ۚ) މާނައީ: "އަދި މާދަމާ ތިމަން އެކަން ކުރާނަމޭ ހަމަކަށަވަރުން އެއްވެސް ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުނުވާށެވެ! އެހެނެއް ކަމަކު މާތް ﷲ އިރާދަކުރެއްވިއްޔާއޭ ވިދާޅުވާށެވެ." މި އާޔަތުން އެނގިގެންދަނީ ކޮންމެ ކަމެއްގައި ވެސް ﷲ ގެ ކިބަފުޅަށް އެދި ދެންނެވުމުގެ މުހިންމުކަމެވެ. ނަމަވެސް މިއީ އެކަމެއް ކުރަން ހިތުގެ އަޑިން ގަސްތުކުރާ ހާލުގައެވެ.
ކަމެއް ނުކުރުމުގެ ނިޔަތުގައި ހުރެ "އިންޝާ ﷲ" ބުނުމަކީ މުޖުތަމައުގެ އިތުބާރު ގެއްލިގެންދާ ކަމެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މީހުން މި ބަސް ބޭނުންކުރަނީ ސީދާ "ނޫނެކޭ" ބުނަން ނުކެރިގެން ނުވަތަ ކަމަކުން ރެކުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިފަދައިން އަމަލުކުރުމަކީ އަނެކާއަށް ދެވޭ ދޮގު އުންމީދެކެވެ. ތެދުވެރި މުސްލިމަކީ ބަހާއި އަމަލު ދިމާވާ މީހެކެވެ. ކަމެއް ނުކުރެވޭނެ ނަމަ ނުވަތަ ކުރަން ބޭނުން ނުވާނަމަ، އެކަމަކަށް އިއުތިރާފުވެ، ސާފު ބަހުން އެވާހަކަ ބުނުމަކީ އިސްލާމީ ރިވެތި އަހުލާގުގެ ތެރެއިން ހިމެނޭ ތެދުވެރިކަމެވެ.
ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ދީނީ އިލްމުވެރިޔާ މުފްތީ އިސްމާއިލް މެންކު މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ވަރަށް މުހިންމު އިރުޝާދެއް ދެއްވާފައިވެއެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވެފައިވަނީ "އިންޝާ ﷲ" އަކީ ކަމަކުން ރެކެން ބޭނުންކުރާ "ސިޔާސީ" ބަހެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުން ނުކުރާށެވެ. އޭނާ ވިދާޅުވަނީ "އިންޝާ ﷲ ބޭނުންކުރަންވާނީ އެކަމެއް ކުރުމަށް ތިބާގެ ހިތުގެ އަޑީގައި ހަގީގީ އަޒުމެއް އޮވެގެން" ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން، ބަހާއި އަމަލު ދިމާނުވުމުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ހާމަކުރައްވައި ސޫރަތުއް ސައްފުގެ 2 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތް ﷲ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ) މާނައީ: "އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ނުކުރާ ކަންތަކުގެ ވާހަކަ ތިޔަބައިމީހުން ބުނެ އުޅެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟"
އެހެންކަމުން، ކޮންމެ ބަހެއް ބުނާއިރު ވެސް އެ ބަހެއްގެ މަތިވެރިކަމާއި އެކަމުގައި އޮތް މަސްއޫލިއްޔަތު އިހުސާސްކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. "އިންޝާ ﷲ" ބުނުމަކީ މާތް ﷲ ގެ ވަކީލުކަން ހޯދުމަށް ކުރާ ކަމަކަށް ވާއިރު، މި އިބާރާތް އޮޅުވާލުމެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުމުން ދުރުހެލިވާން ޖެހެއެވެ. ތެދުވެރިކަމާއެކު އަޒުމް ކަނޑައަޅައި، އެކަލާނގެ އިރާދައަށް ކަންކަން ދޫކޮށްލުމަކީ ދެދުނިޔޭގެ ބާއްޖަވެރިކަން ލިބޭނެ މަގެކެވެ. އެހެންކަމުން، ހިތުގައި ނެތް ކަމެއްގެ ވާހަކަ ދެއްކުމުގައި މާތް ﷲ ގެ އިސްމުފުޅު ބޭނުންކުރުމަކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށާއި ދީނަށް ކުރެވޭ ފުރައްސާރައަކަށް ވިޔަ ނުދޭށެވެ.
ހަވާލާ: މުފްތީ މެންކުގެ ދަރުހަކުން 2026.