ޑެންގީ ހުމަކީ ރާއްޖެ ފަދަ ހޫނު ގައުމުތަކުގައި އާންމުކޮށް ފެތުރޭ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެކެވެ. މި ބަލި ފަތުރާ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކީ "އީޑީސް" މަދިރީގެ ބާވަތްތަކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް 'އީޑީސް އީޖިޕްޓައި' އަދި 'އީޑީސް އެލްބޯޕިކްޓަސް' އަކީ މި ބަލި ޖައްސާ ވައިރަސް އިންސާނުންގެ ހަށިގަނޑަށް ފޯރުކޮށްދޭ މައިގަނޑު ދެ މަދިރިއެވެ. މި މަދިރިތައް ދެނެގަތުމަކީ ބަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ ފުރަތަމަ އަދި އެންމެ މުހިންމު ފިޔަވަޅެވެ. ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތަކުން ދައްކާގޮތުގައި، މި މަދިރިތަކުގެ ހަށިގަނޑުގެ ބައްޓަމާއި އުޅުމަށް ބަލައިގެން އެހެން މަދިރިތަކާ ތަފާތު ކުރެވިދާނެއެވެ.
ޑެންގީ މަދިރި ބޭރުފުށުން ދެނެގަތުމަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ސިފައަކީ އޭގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ ކުރެހުންތަކެވެ. އީޑީސް މަދިރީގެ ކުލައަކީ ކަޅު ކުލައެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފައިތަކާއި ހަށިގަނޑުގައި ހުދުކުލައިގެ ތިކިތަކެއް ނުވަތަ ރީތި ކުރެހުންތަކެއް ހުރެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް އީޑީސް އީޖިޕްޓައި މަދިރީގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ހުދުކުލައިގެ ރޮނގުތަކެއް ހުރެއެވެ. އަދި އީޑީސް އެލްބޯޕިކްޓަސްގެ ބުރަކަށިމަތީގައި ހުންނާނީ ސީދާ އެންމެ ހުދު ރޮނގެކެވެ. މި ސިފަތަކުގެ ސަބަބުން، މި މަދިރިތަކަށް "ޓައިގަރ މޮސްކިޓޯ" ނުވަތަ މިނިކާވަގު މަދިރީގެ ނަމުން ވެސް ނަންދީފައި ވެއެވެ.
މި މަދިރިތައް ހަރަކާތްތެރިވާ ވަގުތުތަކަކީ ވެސް އެހެން މަދިރިތަކާ ތަފާތު ކަމެކެވެ. ގިނަ ބާވަތްތަކުގެ މަދިރި ރޭގަނޑު ހަރަކާތްތެރިވާއިރު، ޑެންގީ ފަތުރާ އީޑީސް މަދިރިއަކީ ދުވާލުގެ ވަގުތުތަކުގައި މީހުން ހަށިގަނޑުގައި ހަފާ މަދިރިއެކެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މި މަދިރި އެންމެ ގަދައަށް އުޅެނީ އިރުއަރައިގެން އަންނަ ވަގުތާއި، އިރުއޮއްސެން އުޅޭ ވަގުތުގައެވެ. ނަމަވެސް، ގޭތެރޭގައި އަލިކަން ހުންނަ ނަމަ ނުވަތަ އުޑުމަތި ބަނަކޮށް އޮންނަ ދުވަސްތަކުގައި ދުވާލުގެ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ވެސް މި މަދިރި ހަފާފާނެއެވެ. މި މަދިރި އާންމުކޮށް ހަފާ އުޅެނީ އިންސާނުންގެ ފައިތިލާގައިކަމަށް ގިނަ ދިރާސާތަކުން ދައްކައެވެ.
ޑެންގީ މަދިރި އާލާވާ ތަންތަނަށް ބަލާއިރު، އެ ސޫފިތަކަކީ ސާފު ފެނުގައި ބިސްއަޅާ އެއްޗެކެވެ. ނަޖިސް ފެނާއި ހަޑި ފެނަށްވުރެ ބޮޑަށް، ވާރޭފެން ހަރުލާފައި ހުންނަ ހުސް ދަޅާއި، ފުޅި، ފުރާޅުގެ ދިޔަދޯވި، ގަސް މުށި، އަދި ހަލާކުވެފައި ހުންނަ ތަކެތީގައި ހަރުލާ ސާފު ފެނަކީ މި މަދިރި ބިސްއަޅަން އެންމެ ގަޔާވާ ތަންތަނެވެ. އީޑީސް މަދިރީގެ ބިސްތަކަކީ ފެން ނެތް ހާލަތެއްގައި ވެސް އެތައް މަހެއް ވަންދެން މަރުނުވެ ހުރެވޭނެ ފަދަ ވަރުގަދަ ބިސްތަކެކެވެ. ފެން ލިބުމާއެކު މި ބިސްތައް ފީވެ، މަދިރިއަށް ބަދަލުވާން ފަށައެވެ.
ޖުމްލަ ގޮތެއްގައި ބަލާއިރު، ޑެންގީ މަދިރި ދެނެގަތުމަކީ އޭގެ ހަށިގަނޑުގައިވާ ހުދު ކުރެހުންތަކާއި، ދުވާލު ހަރަކާތްތެރިވާ އާދައާއި، އަދި ސާފު ފެނުގައި އާލާވާ ސިފައަށް ބަލައިގެން ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. މި މަދިރިތައް ދެނެގަނެ، އެ ތަކެތި އާލާވާ ތަންތަން ނައްތާލުމަކީ ޑެންގީ ބަލިން މުޖުތަމައު ސަލާމަތްކުރުމަށްޓަކައި ކޮންމެ ފަރުދަކުވެސް ކުރަންޖެހޭ ޤައުމީ ވާޖިބެކެވެ. ސާފުތާހިރުކަމަށް ސަމާލުކަންދީ، ފެން ހަރުލާ ތަންތަން ނައްތާލުމަކީ މި ނުރައްކާތެރި މަދިރީގެ ވަށައިގެންވާ ނުރައްކަލުން އަޅުގަނޑުމެން ރައްކާތެރިކޮށްދޭނެ އެންމެ ވަރުގަދަ އައްޑަނައެވެ.
ހަވާލާ: ޕެސްޓްކޮންޓްރޯލް އެންޑެ މެނޭޖްމެންޓް އޮފް އޭޝިއާ ޕެސިފިކް ސަމިޓް 2024.