ޢަދުލުވެރިވުމަކީ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް އެމީހެއްގެ ޙައްޤު ފުރިހަމައަށް ލިއްބައިދިނުމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއްވެސް އެއެއްޗަކަށް ޙައްޤުވެގެންވާ މަޤާމުގައި ޙައްޤުވެރި ފަރާތެއްގެ އަރިހުގައި ބޭއްވުމެވެ. ކުރާކޮންމެ ކަމެއްވެސް ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ކަމުގެ ދެކޮޅު ހޯދައި ބެލުމަށްފަހު ކުރުމެވެ. ނިންމުންތައް ނިންމުމުގައި ޒާތީ ތަޢައްޞުބާއި އެދުންތަކުން ދުރުވެހުރެ ނިންމުންތައް ނިންމުމެވެ. ޢަދުލުވެރިކަމުގެ އިދިކޮޅު ޞިފައަކީ އަނިޔާވެރިވުމެވެ. އަނިޔާވެރިކަމަކީ އަނެކުންގެ ޙައްޤަށް އުނިކަން ލިބޭ ގޮތްގޮތަށް ކަމެއްކުރުމެވެ. ނުވަތަ އަނެކުންނާ މެދު އިހުމާލުވުމެވެ. ނުވަތަ އެކުވެރިންނާއި ގާތް މީހުންނާއި ހިތް އެދޭ މީހުންނަށް އުސޫލުން ބޭރުން ކަންކަން ނިންމުމެވެ. ހަލާދަޑީގެ ދެކޮޅަށް ނުބަލައި ކަންކަން ނިންމުމެވެ. ހަމަހަމަކަމާއި އިންޞާފުވެރިކަމަކީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ދެ މަސްދަރެވެ. އަދި ތަފާތުކުރުމާއި ތަޢައްޞުބަކީ އަނިޔާވެރިކަމުގެ އެކުވެރިންނެވެ.

ޢަދުލުވެރިވުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ވަރަށް މަތިވެރި ދަރުމައާއި ސަވާބު ލިއްބައިދޭނެކަމެކެވެ. އެހެނީ މާތް ނަބިއްޔާގެ ޙަދީޘްފުޅުތަކުން އެނގޭގޮތުގައި ޤިޔާމަތްދުވަހު ޢަރުޝީގެ ހިޔާވަހިކަން ލިބޭ ހަތްމީހުންކުރެ އެންމެ ފުރަތަމަ މީހަކީ ޢަދުލުވެރި އިމާމާއެވެ. ކީރިތި ރަސޫލާގެ ހަދީސުން ސާބިތުވާގޮތުގައި ކޮންމެ މީހަކީވެސް އެމީހެއްގެ ބެލެނިވެރިކަމުގެ ދަށުގައިވާ މީހުނާމެދުއެވެ ޒިންމާ ވާންޖެހޭނޭ މީހެކެވެ. އެހެންކަމުން ކޮންމެ މީހަކީވެސް އެހެން ކޮންމެވެސް ފަރާތެއްގެ އިމާމެކެވެ. ނުވަތަ ވެރިއެކެވެ. މަންމައަކީ ގޭގެ އަހުލުވެރިންގެ ވެރިމީހާއެވެ. ބައްޕައަކީ މަންމައާއި ޢާއިލާގެ އެހެނިހެން މެންބަރުގެ ވެރިމީހާއެވެ. މަދުރަސާގެ އިސްފަރާތްތަކަކީ ދަރިވަރުންނާއި މުދައްރިސުންގެ ވެރިންނެވެ. މިއެންމެންވެސް އެމީހުންގެ ބެލުމުގެ ދަށުގައި ތިބި އެންމެންނާ މެދު ޢަދުލުވެރިވުމަކީ ދަރުމަ އާއި ސަވާބު ލިބޭނެ މަގެކެވެ.

ޢަދުލުވެރިވާން ޖެހެނީ ކޮންކޮން ކަންކަމެއްގައި ހެއްޔެވެ؟ ކުރުކޮށް ދަންނަވާނަމަ ޢަދުލުވެރިވުމަކީ ޙަޔާތުގެ ކޮންމެ ކަމެއްގައިވެސް މުސްލިމުންގެ ބައިވެރިޔާއެވެ. ޙުކުމްކުރުމާއި ވެރިކަން ހިންގުމުގައެވެ. ތަޢުލީމު ދިނުމާއި ލިބިގަތުމުގައެވެ. ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައެވެ. އާއިލާގެ ތެރޭގައެވެ. މިހެންގޮސް ކިތައްމެ ކަމެކެވެ.

 އިންސާނީ ޠަބީޢަތުގެ ސަބަބުން ދުޝަމަނަކާމެދު ޢަދުލުވެރިވުމަކީ ހިތަށް ބަރު ކަމެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް އިސްލާމްދީން ގޮވާލަނީ އެފަދަ މީހުންނާމެދުގައިވެސް ޢަދުލުވެރިވުމަށެވެ. ތިބާ ބަޔަކާއި ނުވަތަ މީހަކާމެދު ހިތްހަމަނުޖެހުނުނަމަވެސް އެބަޔަކާއި ނުވަތަ މީހަކާ މެދު އިންޞާފުވެރި ގޮތެއްގައި މުޢާމަލާތުކުރަންޖެހެއެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ މޫރިތި އާޔަތްތަކުން ދޭހަވާ ފަދައިން ބައެއްގެ މައްޗަށް ހިތުގައި އޮންނަ ޢަދާވަތްތެރިކަމަކީ އިންޞާފުވެރި ނުވުމަށް އޮތް ސަބަބެއްކަމުގައި މެދުވެރިކުރުން ހުއްދައެއްނޫނެވެ. 

މާތް ނަބިއްޔާގެ ސިޔަރަތުން މިކަމަށް ބަރުދޭ ކިތައްމެ ހެކިތަކެއް ފެންނާން އެބަ ހުއްޓެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އެތަކެއް ދުއްތުރާއެއްކޮށް އަނިޔާވެރިވެ، އެކަލޭގެފާނަށް ތަބާވެވަޑައިގަތް ބޭކަލުންނަށް އެތަށް ހަސްކާއެއް ދެއްކި މައްކާގެ މުޝްރިކުންނާމެދު، އެކަލޭގެފާނު ކަންތައްކުރެއްވީ ކިހިނެއްތޯއެވެ؟ ބަދުރުގެ ނަޞްރުގައި ދިޔަ ހިއްޕަވާގޮތަށް ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. އަދި މައްކާ ފަތަޙަކުރެއްވި ދުވަހު އެއެންމެނަށް އަމާންކަންދެއްވިއެވެ. އަދި މަދީނާގެ ވަށައިގެންތިބެ އެކަލޭގެފާނާއި އިސްލާމީ އުންމަތާމެދު މަކަރާއި ޙީލަތުގެ ނުލަފާ ރޭވުންތައް ރޭވި ޔަހޫދީންނާ މެދު ކަންކަންކުރެއްވި ގޮތަކީ ޢަދުލުވެރިކަމުގެ ލާމިސާލު މިސާލެކެވެ. އެބައިމީހުންނާ އެއްބަސްވެވަޑައިގަތް ގޮތްތަކަށް އެބައިމީހުން ތަބާވީހައި ދުވަހަކު އެބައިމީހުންނަށް ގޯނާއެއްނުކުރައްވައެވެ. ނަމަވެސް އެޢަހުދު އުވައިލުމުން ޝަރީޢަތުގެ ޙުކުމްތައް ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ޤާއިމްކުރެއްވިއެވެ. މިއީ އެކަލޭގެފާނު ކާފަރުންނާ މުޢާމަލާތުކުރެއްވިގޮތެވެ.

އެހެންކަމުން މުޖުތަމައެއްގެ ސުލްހަ މަސަލަސްކަމާއި އަމަން އަމާންކަމާއި، އަދި މުޖުތަމައެއްގެ ދެމިއޮތުން ބިނާވުމުގެ އެއް އަސްލަކީ ޢަދުލުވެރިކަމެވެ. އެހެނީ ޢަދުލުވެރިކަން އެބައެއްގެތެރެއިން ނެތިގޮސްފިނަމަ، އެބަޔަކު ޤިޔާމަތަށް އިންތިޒާރުކުރުމަށް އިސްލާމްދީނުގައި ވަނީ އަންގަވާފައެވެ.