ދަ އޭޝިއާ ފައުންޑޭޝަނުން މޯލްޑިވްސް ނާސަސް އެސޯސިއޭޝަން އާއި ގުޅިގެން 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ޑިސެމްބަރު މަހު ނެރެފައިވާ "އެކްސެސް އެންޑް އެކްސްޕީރިއަންސަސް އޮފް ކެއަރ: މެންޓަލް ހެލްތު އެންޑް ސައިކޯސޯޝަލް ސަރވިސަސް އެންޑް ސަޕޯޓް އިން ދަ މޯލްޑިވްސް" އަކީ ރާއްޖޭގެ ނަފްސާނީ ފަރުވާގެ ނިޒާމު މިހާރު އޮތް ގޮތް ވަރަށް ފުންކޮށް ދިރާސާކޮށްފައިވާ މުހިންމު ލިޔުމެކެވެ. މިއީ މުޅި ރާއްޖޭގެ ފެންވަރުގައި ނަފްސާނީ ސިއްހަތުގެ ޚިދުމަތްތައް ހޯދުމުގައި ރައްޔިތުންނަށް ކުރިމަތިވާ ތަޖުރިބާތަކާއި ހުރަސްތައް ދެނެގަތުމަށް ހިންގުނު ރަސްމީ ބޮޑު ދިރާސާއެކެވެ. މި މަސައްކަތް ކުރިއަށްގެންގޮސްފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ތޭރަ އަތޮޅެއްގެ ރަށްރަށުން ޚިދުމަތް ހޯދާ މީހުންނާއި، އެމީހުން ބަލަހައްޓާ އާއިލާތަކާއި، އަދި ސިއްހީ ދާއިރާގެ މާހިރުންނާ ސީދާ ބައްދަލުކޮށް މަޝްވަރާކޮށްގެންނެވެ.
މި ދިރާސާގެ މައިގަނޑު އެއް ހޯދުމަކީ، ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކެކޭ އެއްފަދައިން ދިވެހިރާއްޖޭގައިވެސް ނަފްސާނީ، ނިއުރޮލޮޖިކަލް، އަދި މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ނަފްސާނީ ބަލިތައް އާދަޔާ ހިލާފަށް އިތުރުވަމުންދާ ކަމެވެ. ދެހާސް ތިރީސް ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް ދާއިރު ދުނިޔޭގައި އެންމެ ބޮޑު ސިއްހީ ބުރަޔަކަށް ވާނީ ނަފްސާނީ ބަލިތައް ކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، ރާއްޖޭގައިވެސް މިފަދަ ބަލިތައް ތަހައްމަލުކުރާ މީހުންގެ އަދަދު ވަނީ މަތިވެފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ބޮޑުވަމުންދާ ބޭނުންތަކާ އެއްވަރަށް ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވާ ފަރުވާއާއި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ގާބިލުކަން ގައުމީ ފެންވަރުގައި އަދިވެސް ވަރަށް ކުޑައެވެ.
ރިޕޯޓުގައި އެންމެ ބޮޑަށް ފާހަގަކޮށްފައިވާ އެއް މައްސަލައަކީ ނަފްސާނީ ފަރުވާގެ ހުރިހާ ޚިދުމަތްތަކެއް މާލެ ސަރަހައްދަށް އެކަނި ސެންޓްރަލައިޒްވެފައި ނުވަތަ މަރުކަޒުވެފައި އޮތުމެވެ. އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުންނަށް ސައިކޭޓްރިކް ފަރުވާއެއް ނުވަތަ ކައުންސެލިންގެ ޚިދުމަތެއް ހޯދުމަކީ ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމެކެވެ. ސަރަހައްދީ ހޮސްޕިޓަލްތަކުގައި އެކަށީގެންވާ ވަސީލަތްތައް ނެތުމުގެ ސަބަބުން، އާދައިގެ ބައްޔަކަށް ދައްކާލުމަށްވެސް ރަށްރަށުން މާލެއަށް ދަތުރުކުރަންޖެހެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންގެ އަތުން ބޮޑެތި ޚަރަދުތަކެއް ހިނގުމުގެ އިތުރުން، ވަގުތުން ފަރުވާ ނުލިބި ބަލި މީހާގެ ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، މިހާރު ހުރި ޚިދުމަތްތަކަށް ބަލާއިރު، މުޅި ނިޒާމު އޮތީ "އޯވަރސްޓްރެޗްވެފައި" ނުވަތަ އޭގެ ގާބިލުކަމަށްވުރެ ބާރުބޮޑުވެފައެވެ. ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާދޭނެ ސައިކޭޓްރިސްޓުންނާއި، ސައިކޮލޮޖިސްޓުން އަދި ސޯޝަލް ވޯކަރުންގެ އަދަދު ރާއްޖޭގައި ވަރަށް މަދެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ޚިދުމަތް ހޯދަން ބޭނުންވާ މީހުން ވަރަށް ދިގު ވެއިޓިންގް ލިސްޓުތަކެއްގައި މަސްތަކެއް ވަންދެން ތިބެންޖެހެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ފަރުވާދޭ މާހިރުންނަށް ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި ޖިސްމާނީ ގޮތުން ބޮޑެތި ފިއްތުންތަކެއް ކުރިމަތިވެ، ޚިދުމަތުގެ ފެންވަރު ހިފެހެއްޓުމަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ.
މި ގޮންޖެހުންތަކުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި، ރިޕޯޓުގައި ވަނީ ސަރުކާރަށާއި ސިއްހީ އިދާރާތަކަށް ހަރުދަނާ ރެކޮމެންޑޭޝަންތަކެއް ނުވަތަ އިރުޝާދުތަކެއް ހުށަހަޅާފައެވެ. އެންމެ މުހިންމު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ "ޑިސެންޓްރަލައިޒޭޝަން އެފަޓްސް" ނުވަތަ ލާމަރުކަޒީ އުސޫލުން ޚިދުމަތްތައް އަތޮޅުތެރެއަށް ފުޅާކުރުމެވެ. ކޮންމެ ސަރަހައްދެއްގައިވެސް ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާދެވޭނެ އަސާސީ ނިޒާމެއް ގާއިމުކޮށް، އާސަންދަ މެދުވެރިކޮށް އަމިއްލަ ކްލިނިކްތަކުންވެސް ފަސޭހައިން ޚިދުމަތް ލިބޭނެ ގޮތް ހެދުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، މި ދާއިރާއިން ދިވެހި މާހިރުން ތަމްރީނުކުރުން އަވަސްކުރަންޖެހެއެވެ.
މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި ނަފްސާނީ ބަލިތަކާ މެދު އޮންނަ ނުބައި ތަޞައްވުރު ނުވަތަ ސްޓިގްމާ ނައްތާލުމަކީވެސް މި ރިޕޯޓުގައި ބާރުއަޅާފައިވާ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ސިވިލް ސޮސައިޓީ އޯގަނައިޒޭޝަންތަކާއި މުޖުތަމައުގެ އިސް ފަރާތްތައް ގުޅިގެން ރަށްރަށުގައި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރަންޖެހެއެވެ. އޭޝިއާ ފައުންޑޭޝަންގެ މި ދިރާސާއަކީ ރާއްޖޭގެ ނަފްސާނީ ސިއްހަތުގެ ސިޔާސަތުތައް ހަރުދަނާކޮށް، ހުރިހާ ރައްޔިތުންނަށް ހަމަހަމަކަމާއެކު އީކުއިޓީ އަދި އިފެކްޓިވްނަސް ހުރި ފަރުވާއެއް ފޯރުކޮށްދިނުމަށްޓަކައި މަގުދައްކައިދޭ ވަރަށް މުހިންމު ބްލޫޕްރިންޓެކެވެ.
ހަވާލާ: ދަ އޭޝިއާ ފައުންޑޭޝަން 2025.