ރާއްޖޭގެ ތާރީހަކީ އެތައް ސައްތަ އަހަރެއްގެ ބަދަލުތަކާއި ސިއްރުތަކުން ފުރިގެންވާ މުއްސަނދި ތާރީހެކެވެ. އިންޑިއާ ކަނޑުގެ މެދުގައި އޮތް ކުޑަކުޑަ ޖަޒީރާ ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް ނަމަވެސް، އެކި ދުވަސްވަރު ރާއްޖެއަށް އައިސްފައިވާ ދަތުރުވެރިންނާއި އިންޓަނޭޝަނަލް ތާރީހީ އިލްމުވެރިން ވަނީ ދިވެހީންގެ ގަދީމީ ދިރިއުޅުމާއި ސަގާފަތާ މެދު ހައިރާންކަން ފާޅުކޮށްފައެވެ. ގަދީމީ ލިޔުންތަކުންނާއި އާސާރީ ހޯދުންތަކުން ފެންނަން ހުރި ހެކިތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖެއަކީ އެވޭލާ ޒަމާނުއްސުރެ އިންޓަނޭޝަނަލް ވިޔަފާރީގެ މުހިންމު މަރުކަޒެކެވެ.
ނޯވޭގެ މަޝްހޫރު އާކިއޮލޮޖިސްޓް ތޯރ ހޭޔަރޑާލް 1980 ގެ އަހަރުތަކުގައި ރާއްޖޭގައި ކުރި ދިރާސާތަކުން ދިވެހީންގެ ގަދީމީ ތާރީހާ ބެހޭ އާ މައުލޫމާތުތަކެއް ވަނީ ތިލަވެފައެވެ. ރާއްޖޭގެ އެކި ރަށްރަށުގައި ހުރި ގަދީމީ ހަވިއްތަތަކާއި އާސާރީ ބިނާތައް ކޮނެގެން އޭނާ ހޯދި ހޯދުންތަކުން އެނގުނު ގޮތުގައި، އިސްލާމްދީނުގެ ކުރިން ދިވެހީންގެ ތެރޭގައި ބުއްދީ ދީނުގެ އަސަރުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް އޮތެވެ. އަދި އޭގެ ކުރިން އިރަށް އަޅުކަންކުރި ރެދިންގެ ނަމުން ނަންދެވިފައިވާ ބަޔަކު ރާއްޖޭގައި އުޅުނު ކަމުގެ ތާރީހީ ރިވާޔަތްތައްވެސް އޭނާގެ ދިރާސާތަކުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، 1343 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެއަށް ޒިޔާރަތްކުރި މަޝްހޫރު ދަތުރުވެރިޔާ އިބުނު ބަތޫތާގެ ލިޔުންތަކުގައި ދިވެހީންގެ އިގްތިސާދީ ސިއްރުތައް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެ ދުވަސްވަރު ދިވެހިރާއްޖެއަކީ މުޅި ދުނިޔެއަށް ބޮލި އެކްސްޕޯޓްކުރި އެންމެ ބޮޑު ގައުމެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ބޮލިއަކީ އެފްރިކާގެ ގައުމުތަކާއި އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކުގައި ފައިސާގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރި މައިގަނޑު ވަސީލަތެވެ. އިބުނު ބަތޫތާ ލިޔެފައިވާ ގޮތުގައި، ދިވެހީންގެ މަސައްކަތްތެރިކަމާއި، ކަނޑުމަތީގެ ހުނަރުވެރިކަމަކީ އެހެން ގައުމުތަކުގެ މީހުން ހައިރާންކުރުވި ކަމެކެވެ.
ފްރާންސްގެ ދަތުރުވެރިޔާ ފްރާންސިސް ޕިރާޑް 17 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅު ރާއްޖޭގައި ހުރެ ލިޔެފައިވާ ފޮތުގައި ދިވެހީންގެ އޮޑިދޯނިފަހަރު ބަނުމުގެ ހުނަރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ތައުރީފުކޮށްފައިވެއެވެ. އޭނާގެ ފޮތުގައި ދިވެހީންގެ އުފެއްދުންތެރިކަމާ ބެހޭގޮތުން ލިޔެފައިވެއެވެ. "ދިވެހީންނަކީ ކަނޑުގެ އޮއިވަރާއި ވަޔަށް ނުހަނު އަހުލުވެރި، އަމިއްލަ އުފެއްދުންތެރިކަން ބޭނުންކޮށްގެން ކަނޑުދަތުރުފަތުރު ކުރުމުގައި އަޖައިބެއްފަދަ ކުޅަދާނަކަމެއް ލިބިގެންވާ ބައެކެވެ." ތާރީހީ އިލްމުވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި، ދިވެހީންގެ ގަދީމީ ލޯމާފާނުތަކުންވެސް ފެންނަން ހުރީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ތާރީހާއި އޭގެ ކުރީގެ ހަގީގަތްތަކެވެ.
މިއަދުވެސް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ތާރީހީ އާސާރުތަކާއި ގަދީމީ ލިޔުންތަކުން ފެންނަ ކަންކަމަކީ އިންޓަނޭޝަނަލް ދިރާސާވެރިންގެ ބޮޑު ޝައުގުވެރިކަމެއް އޮތް ކަންކަމެވެ. ދިވެހީންގެ ގަދީމީ ދިރިއުޅުމާއި، ކަނޑުމަތީގެ ސަގާފަތާއި، އިގްތިސާދީ ކާމިޔާބީތަކަކީ ކުޑަކުޑަ ޖަޒީރާ ގައުމަކުން މުޅި ދުނިޔެއަށް ދެއްކި ބޮޑު ނަމޫނާއެކެވެ.