ޒަމާންތައް ފާއިތުވެ، ދުނިޔެ ބަދަލުވަމުން ދިޔަޔަސް، އިންސާނާގެ ހިތުގައި ބިންވަޅުނެގިފައި ހުންނަ ބައެއް އަސަރުގަދަ ހަނދާންތަކަކީ ދުވަހަކުވެސް ފޮހެވިގެންދާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަން 30 އަހަރު ދުވަހު ކުރެއްވި ކުރީގެ ރައީސް މައުމޫން އަބްދުލް ގައްޔޫމްގެ ހަޔާތްޕުޅުގައި ވެސް އެފަދަ ހާއްސަ ސަފުހާތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. މީގެ 53 އަހަރު ކުރިން، ސިޔާސީ ގޮތުން އެ މަނިކުފާނު އެކަހެރިކޮށް، އަރުވާލެވުނު ހދ. މަކުނުދޫއަކީ މިއަދުވެސް އެ މަނިކުފާނުގެ ހިތްޕުޅުގައި އެންމެ ހާއްސަ ގަދަރަކާއި ލޯތްބެއް ދެވިފައިވާ އެއް ރަށެވެ.
މި އަސަރުގަދަ ވާހަކަތަކުގެ ހަނދާންތައް އަލުން އާވެގެން ދިޔައީ، މަކުނުދޫއަށް އުފަން ޒުވާން ޅެންވެރިޔާ އިއްޒާ އަހުމަދު ނިޒާރު، އޭނާގެ ޅެން ފޮތް "ލާލު" ރައީސް މައުމޫނަށް ވެދުމަށް އެރުވުމަށް ބޭއްވި ހިތްގައިމު ބައްދަލުވުމެއްގައެވެ. ދެ ޖީލެއްގެ ދެ އަދީބުން ބައްދަލުވެ ދެއްކެވި ވާހަކަފުޅުގައި، އަދަބީ ވާހަކަތަކުގެ އިތުރުން މަކުނުދޫގެ ހިތްފަސޭހަކަމާއި، އެ ރަށުގެ ރައްޔިތުންގެ ހިތްހެޔޮކަމުގެ މައްޗަށް ރައީސް މައުމޫން ފުންކޮށް އަލިއަޅުވާލެއްވިއެވެ. އެ މަނިކުފާނު ސިފަކުރެއްވި ގޮތުގައި މަކުނުދޫ ކުއްޖަކާ ބައްދަލުވުމަކީ ވެސް ލިބިވަޑައިގެންނެވި ވަރަށް ބޮޑު އުފާފުޅެކެވެ.
މަކުނުދޫގެ މީހުންނާ ބެހޭ ގޮތުން ވާހަކަފުޅު ދައްކަވަމުން ރައީސް މައުމޫން ވިދާޅުވީ، އެ ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަކީ މީހުންނަށް އިންތިހާއަށް ކަމޭހިތާ، އެކުވެރި، އަދި މީހުންދެކެ ލޯބިވާ އޯގާތެރި ބައެއް ކަމަށެވެ. ރަށުން ބޭރުން އަންނަ މީހުންނަށް ކަމޭހިތުމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް އަޅާލުމުގައި އެ ރަށުގެ މީހުން ދެއްކި ނަމޫނާއަކީ އަދިވެސް އެ މަނިކުފާނުގެ ހިތްޕުޅުން ފިލައިގެން ނުދާ މަތިވެރި ސިފައެކެވެ. އެހެންކަމުން މަކުނުދޫއަކީ ހަމައެކަނި ޗާޓުގައި އޮތް އެކަހެރި ރަށެއް ނޫން ކަމަށާއި، އެއީ އޯގާތެރިކަމުގެ ރަމްޒެއް ކަމަށް އެ މަނިކުފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވައެވެ.
މި ވާހަކައިގެ ފެށުމަކީ 1973 ވަނަ އަހަރެވެ. އޭރުގެ ރައީސް އިބްރާހިމް ނާސިރުގެ ސަރުކާރުގެ ބައެއް ސިޔާސަތުތަކަށާއި، ގައުމުގެ ކަންކަން ހިނގަމުން ދިޔަ ގޮތަށް އޭރު ޒުވާން އުމުރުގައި ހުންނެވި މައުމޫން ފާޑުވިދާޅުވިއެވެ. މިނިވަންކަމާއެކު ހިޔާލު ފާޅުކުރެއްވުމުގެ ސަބަބުން، 1973 ވަނަ އަހަރުގެ މޭ މަހުގެ 21 ވަނަ ދުވަހު މައުމޫން ހަތަރު އަހަރު ދުވަހަށް މަކުނުދޫއަށް އަރުވާލެވުނެވެ. އެއީ މާލެއާ އެތައް މޭލެއްގެ ދުރުގައި، ވަކިން އޮންނަ ހދ. އަތޮޅުގެ އެންމެ ހުޅަނގު އައްސޭރީގައި އޮތް އެކަހެރި ރަށެކެވެ.
އަރުވާލެވިގެން ހުންނެވި ނަމަވެސް، އެ ދުވަސްވަރު ވެގެން ދިޔައީ އާދައިގެ ދިވެހި ދިރިއުޅުމުގެ ރީތިކަން އެ މަނިކުފާނަށް އެންމެ ފުރިހަމައަށް ތަޖުރިބާ ކުރެވުނު ދުވަސްތަކަކަށެވެ. މަކުނުދޫގެ ފިނި ހިޔަލުގައި ފޮތް ވިދާޅުވުމާއި، ރަށުގެ ޒުވާނުންނަށާއި ކުދިންނަށް އުނގަންނައިދެއްވުމުގައި އެ މަނިކުފާނު ވަގުތު ހޭދަކުރެއްވިއެވެ. އަދި ރަށުގެ މީހުންނާއެކު ދިރިއުޅުމުގެ އާދަކާދަތަކުގައި ބައިވެރިވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެ ރަށުގައި ހޭދަކުރެއްވި ފަސް މަސް ދުވަހަކީ ސިޔާސީ އަދަބެއްގެ ބަދަލުގައި، ރައްޔިތުންނާ ގާތް ގުޅުމެއް އުފެދުނު ބާއްޖަވެރި ތަޖުރިބާއަކަށް ވެގެން ދިޔައެވެ.
އޭގެ ފަހުން 1974 ވަނަ އަހަރު ވެސް ސަރުކާރަށް ފާޑުވިދާޅުވެގެން މާލޭގައި 50 ދުވަހު އެކަހެރިކޮށް ބަންދުކޮށްފައި ބެހެއްޓިއެވެ. ނަމަވެސް ހަޔާތުގެ އެ ހުރިހާ ދަތި އުނދަގޫތަކަށް ފަހު، އެ މަނިކުފާނު ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެން މުޅި ރާއްޖެ ތަރައްގީގެ އާ އައްސޭރިއަކަށް ގެންގޮސްދެއްވިއެވެ. މިއަދު އެ ދުވަސްތަކަށް ބަލާއިރު، މަކުނުދޫއަށް އަރުވާލިތާ މިހާރު މިވަނީ ބައި ގަރުނަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަސް، ނުވަތަ 53 އަހަރު ފާއިތުވެގެން ގޮސްފައެވެ.
ޒަމާން ބަދަލުވެ، އުމުރުން ދުވަސްވުމާއެކު، ހިތުގައި ހުންނަ އުދާސްތައް ވެސް އިތުރުވެގެން ދެއެވެ. ރައީސް މައުމޫން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އޭރު މަކުނުދޫގައި އެ މަނިކުފާނާ އެންމެ ގާތްކޮށް އުޅުނު، އަދި އެކުވެރިކަން ބޭއްވި ގިނަ ރަހުމަތްތެރިން މިއަދު މި ދުނިޔެއަކު ނެތެވެ. ޒަމާނުގެ މި ހިތި ހަގީގަތަކީ އެ މަނިކުފާނުގެ ހިތްޕުޅަށް ފުން އަސަރުތަކެއް ކުރުވާ ކަމެކެވެ. އެ މީހުންގެ ހަނދާންތައް އަދިވެސް ހިތުގައި ދިރުމާއެކު ދެމިހުއްޓެވެ.
ހަޔާތުގެ މި އޮއިވަރުގެ ތެރެއިން ވެސް ރައީސް މައުމޫންގެ ހިތްޕުޅުގައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް ހުވަފެނަކީ މަކުނުދޫއަށް އަލުން ޒިޔާރަތްކުރެއްވުމެވެ. އެއީ އެއްވެސް ސިޔާސީ ބޭނުމަކު ނޫނެވެ. ދައުލަތުގެ ރަސްމީ ދަތުރުފުޅެއްގެ ގޮތުގައެއް ވެސް ނޫނެވެ. ހަމައެކަނި އެ ރަށުގެ ފަސްގަނޑުގައި ފައިތިލަ ޖައްސަވާލައްވައި، މަކުނުދޫގެ ލޮބުވެތި ރައްޔިތުންނަށް ހިތުގެ އަޑިން ޝުކުރު އަދާކޮށްލުމަށްޓަކައެވެ. އެންމެ ދުވަހަކު ނަމަވެސް އެ ރަށުގެ ވައިރޯޅި އިހުސާސްކޮށްލުމަކީ އެ މަނިކުފާނު އަބަދުވެސް ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ހުވަފެނެކެވެ.
މި ދަތުރުފުޅުގެ ހާއްސަ އަނެއް ކަމަކީ، އެ މަނިކުފާނުގެ ހަޔާތުގެ ބައިވެރިޔާ، އަނބިކަނބަލުން ނަސްރީނާ އިބްރާހީމްގެ ބައިވެރިވުމެވެ. މައުމޫންގެ މުޅި ހަޔާތުގެ އުފަލާއި ހިތާމައިގައި، އަދި ސިޔާސީ ބޮޑެތި ތޫފާންތަކުގައި އެ މަނިކުފާނުގެ އަރިހުގައި ސާބިތުކަމާއެކު ހުންނެވި ނަސްރީނާ ވެސް މަކުނުދޫއަށް ވަޑައިގަންނަވަން ބޭނުންފުޅުވެއެވެ. މައުމޫން ލޯބިވާ މި ރަށަށް ނަސްރީނާ ގޮވައިގެން ނޫނީ އެ މަނިކުފާނު ވަޑައިގަންނަވާކަށް ބޭނުންފުޅެއް ނުވެއެވެ.
ނަމަވެސް މި ދަތުރުފުޅު މިހާތަނަށް ލަސްވެގެން ދިޔައީ ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ ބައެއް ގުދުރަތީ އަދި ސިއްހީ ސަބަބުތަކާ ހުރެއެވެ. އެއް ކަމަކީ ރާއްޖޭގެ އުތުރުގެ ކަނޑުތަކުގެ މޫސުން އުޅޭ ނުރައްކާތެރި ގޮތެވެ. އަނެއް ކަމަކީ އަނބިކަނބަލުން ނަސްރީނާގެ ސިއްހީ ހާލުކޮޅު ކުޑަކޮށް ދެރަކޮށް އުޅުމެވެ. ދަތުރު ހަމަޖައްސަވަން ބޭނުންފުޅުވަނީ މޫސުން ތަންދީ، އަދި ނަސްރީނާގެ ހާލުކޮޅު ރަނގަޅުވެ ވަރުޖެހުމުންނެވެ.
މިއީ އިންސާނީ ލޯތްބާއި، ވަފާތެރިކަމާއި، ޝުކުރުވެރިވުމުގެ ފުރިހަމަ ވާހަކައެކެވެ. ދައުލަތެއްގެ އެންމެ އުހަށް އަރައިވަޑައިގެންނެވި ޒައީމެއްގެ ހިތްޕުޅުގައި، މީގެ ބައި ގަރުނު ކުރިން ބީރައްޓެހިކަމުގައި އުޅުއްވި ކުޑަ ރަށެއްގެ ހަނދާންތައް މިހާ ތާޒާކޮށް ހުރުމަކީ ހަގީގަތުގައި ވެސް އަޖައިބުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މަކުނުދޫގެ ރައްޔިތުން އެ ދެއްކި ހިތްހެޔޮކަމުގެ ބަދަލު އަދާކުރެއްވުމަށް، ނަސްރީނާއާއެކު އެ ރަށަށް ޖައްސާލެވޭނެ އުފާވެރި ދުވަހަކަށް ރައީސް މައުމޫން އަދިވެސް އިންތިޒާރު އެބަކުރައްވައެވެ.