ދައުލަތުގެ މާލީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ރައްކާތެރިކުރުމަށާއި، ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް އުފުލެމުންދާ ޕެންޝަން ހަރަދުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށްޓަކައި ރާއްޖޭގެ ޕެންޝަން ނިޒާމަށް އަވަސް އިސްލާހީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންޖެހިފައިވާ ކަމަށް އޮޑިޓާ ޖެނެރަލްގެ އޮފީހުން ވަނީ ހާމަކޮށްފައެވެ. މި އިންޒާރު ދީފައިވަނީ ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުތަކުގެ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓާ ގުޅޭގޮތުން ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ބަޖެޓު ދިރާސާކުރާ ކޮމިޓީގައި ވާހަކަދައްކަވަމުންނެވެ.
އޮޑިޓް އޮފީހުން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ޕެންޝަން ސްކީމުތަކަށް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ކުރަންޖެހޭ ބޮޑު ހޭދައަކީ މުޅި މާލިއްޔަތަށް މިހާރު ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމެވެ. ހާއްސަކޮށް ރަސްމީ ރިޓަޔާމަންޓް ޕެންޝަން ސްކީމުގެ ބޭރުން، ދައުލަތުގެ އެކި އިދާރާތަކުން ވަކިވަކިން ހިންގަމުންދާ ހާއްސަ އިނާޔަތްތަކާއި ޕެންޝަން ސްކީމުތަކުގެ ސަބަބުން ދައުލަތުގެ ބަޖެޓަށް އުފުލަން ދަތި ބުރައެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ.
ކޮމިޓީގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން އޮޑިޓް އޮފީހުން ބުނީ، މުވައްޒަފުންނަށް ދޭ މުސާރައާއި އެލަވަންސްތަކުގެ އިތުރުން ޕެންޝަންގެ ގޮތުގައި ދޫކުރާ ފައިސާ އަހަރުން އަހަރަށް އަދި ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ބޮޑުވަމުން އަންނަކަން ފާހަގަކުރެވޭ ކަމަށެވެ. މިއީ މާލީ ހަމަޖެހުމަށް އޮތް ވަރަށް ނާޒުކު މައްސަލައެއް ކަމަށްވެސް އެ އޮފީހުން ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ.
ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ކުރިއަށް އޮތް އަހަރުގެ ބަޖެޓުގައި އެކަނިވެސް ޕެންޝަނަށް 2.61 ބިލިއަން ރުފިޔާ ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު ހިނގަމުންދާ ނިޒާމަށް އެކަށޭނަ ބަދަލެއް ނުގެނެސް މިގޮތުގައި ކުރިއަށްދާނަމަ، ހަރަދުތައް އިންތިހާއަށް އުފުލިގެންދާނެ ކަމަށް ވަނީ ލަފާކޮށްފައެވެ.
ޕެންޝަން އޮފީހުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކާ ހަވާލާދީ އޮޑިޓް އޮފީހުން ބުނީ، އެއްވެސް އިސްލާހެއް ނުގެނެސް މި މަގުން ދާނަމަ 2042 ވަނަ އަހަރު ޕެންޝަން ހަރަދު 4 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާނެ ކަމަށެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން 2055 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށްދާއިރު، އެ އަދަދު ބޮޑުވެ 7.9 ބިލިއަން ރުފިޔާ ފަހަނައަޅައި ދާނެ ކަމަށް ވަނީ އިންޒާރު ދީފައެވެ.
ދައުލަތުގެ ޕެންޝަން ގާނޫނުގެ ދަށުން ހިންގާ ނިޒާމުގެ އިތުރުން ބައެއް މުއައްސަސާތަކުގައި ޕެރެލަލް ނުވަތަ ޑަބަލް ޕެންޝަން ސްކީމުތައް ހިންގުމަކީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އޮޑިޓް އޮފީހުން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި އެއް މުވައްޒަފަކަށް އެކި ގޮތްގޮތުން ޕެންޝަން ލިބޭ ގޮތަށް ހުންނަ މިފަދަ އިންތިޒާމުތަކުގެ ސަބަބުން، ދައުލަތުން ދައްކަންޖެހޭ ފައިސާގެ މިންވަރު އިންތިހާއަށް އިތުރުވެގެންދެއެވެ.
މީގެއިތުރުން ދައުލަތުގެ ރިކަރަންޓް ހަރަދުގެ އެންމެ ބޮޑު އިންސައްތައެއް ހިއްސާކުރަނީ މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައާއި އެކި އިނާޔަތްތައް ކަމަށްވާއިރު، މުވައްޒަފުންގެ އަދަދު ކޮންޓްރޯލްކުރުމަކީ މިހާރުން މިހާރަށް ކުރަންޖެހޭ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮޑިޓް އޮފީހުން ވަނީ ލަފާދީފައެވެ. އަދި ކޮންމެހެން މަގާމުތައް އިތުރުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، މިހާރު ތިބި މުވައްޒަފުންގެ އުފެއްދުންތެރިކަމާއި މަސައްކަތުގެ އެފިޝިއަންސީ އިތުރުކުރަންޖެހޭ ކަމަށް ބަޔާންކުރިއެވެ.
މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން ކޮމިޓީގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން ފިނޭންސް މިނިސްޓަރު ހަސަން ޒަރީރު ވިދާޅުވީ، މިނިސްޓްރީއާއި ނޭޝަނަލް ޕޭ ކޮމިޝަން ގުޅިގެން ހާއްސަ އޮޑިޓެއް ކުރިއަށް ގެންދާ ކަމަށެވެ. އަދި އެ އޮޑިޓަށް ފަހު، މުވައްޒަފުން އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވާ މުއައްސަސާތަކަށް މުވައްޒަފުން އަލުން ބަހާލެވިގެންދާނެ ކަމަށް މިނިސްޓަރު ވިދާޅުވިއެވެ.
މިނިސްޓަރު އިތުރަށް ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މިއީ ދައުލަތުގެ ބޭކާރު ހަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ސަރުކާރުން އަޅަމުންދާ މުހިންމު އިސްލާހީ ފިޔަވަޅެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ސިވިލް ސާވިސް މުވައްޒަފުންގެ އަދަދު މިހާރު 34،000 އިން މައްޗަށް އަރާފައިވާތީ، މުވައްޒަފުންގެ ހަރަދުތައް ދެމެހެއްޓެނިވި މިންގަނޑެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެއް ކަމަށް ވިދާޅުވިއެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ވަޒީފާތަކަށް މީހުން ހަމަޖެއްސުމުގައާއި ވަކިވާ މުވައްޒަފުންގެ ބަދަލުގައި މީހުން ނެގުމުގައި އަމަލުކުރާނީ ހަމައެކަނި ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި މަގާމުތަކަށް އިސްކަންދީގެން ކަމަށް މިނިސްޓަރު ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ. މިއީ ސިވިލް ސާވިސް އޮނިގަނޑު ހަރުދަނާކޮށް ހަރަދުތައް ކުޑަކުރުމަށް އެޅޭނެ ބާރެކެވެ.
ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތު އަތްނުފޯރާ ފަށަށް ދިޔަނުދީ ހިފެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ޕެންޝަން ނިޒާމަށް ގެންނަންޖެހޭ އިސްލާހުތައް އަވަހަށް ފާހަގަކޮށް، އެކަންކަން ތަންފީޒުކުރުން އަވަސްކުރުމަށް މަޖިލީހުގެ ކޮމިޓީގައި އޮޑިޓް އޮފީހުން ވަނީ ބާރުއަޅައި އިލްތިމާސްކޮށްފައެވެ.