ރާއްޖޭގައި ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގެ 11 ވަނަ ދުވަހު ފާހަގަކުރާ ޖުމްހޫރީ ދުވަހަކީ ދިވެހިންގެ ތާރީހުގައި ވަރަށް ހާއްސަ ދުވަހެކެވެ. މިއީ އެތައް ގަރުނެއް ވަންދެން އޮތް ރަސްކަން އުވާލައި، ރައްޔިތުންގެ ވެރިކަމެއް ފެށުނު ދުވަހެވެ. ނަމަވެސް، މި ދުވަހާ ގުޅޭގޮތުން ގިނަ ބަޔަކަށް ނޭނގޭ ފޮރުވިފައިވާ އެތައް ހަގީގަތްތަކެއް ތާރީހީ ފޮތްތަކުގައި ލިޔެވިފައި ވެއެވެ.
ގިނަ ބަޔަކަށް ހީވެފައި އޮންނަނީ ރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ ފެށުނީ 1968 ވަނަ އަހަރު ކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެންމެ ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ރާއްޖޭގައި ޖުމްހޫރިއްޔާއެއް އިއުލާނު ކުރެވުނީ 1 ޖެނުއަރީ 1953 ގައެވެ. މިއީ ގިނަ ބަޔަކަށް ނޭނގޭ ފުރަތަމަ ހަގީގަތެވެ. އެ ދުވަހު ރާއްޖޭގެ ފުރަތަމަ ރައީސެއްގެ ގޮތުގައި ހުވާ ކުރެއްވީ މުހައްމަދު އަމީން ދީދީ އެވެ.
ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ އުމުރު ވަރަށް ކުރުކަމީ ތާރީހީ ލިޔުންތެރިން ފާހަގަކުރާ ކަމެކެވެ. މި ވެރިކަން ދެމިއޮތީ އެންމެ ހަތް މަހާއި މަދު ދުވަސްކޮޅަކަށެވެ. ތާރީހީ އިލްމުވެރިން ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، އެ ދުވަސްވަރު ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވި ބޮޑު ތަދުމަޑުކަމާއި ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަމުގެ ސަބަބުން ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ވަރަށް އަވަހަށް ވެއްޓިގެން ދިޔައީއެވެ.
ދެވަނަ ހަގީގަތަކީ، ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ރައީސްކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތުމަށް މުހައްމަދު އަމީން ދީދީ ފުރަތަމަ އިންކާރު ކުރެއްވުމެވެ. ތާރީހީ ފޮތްތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި، އޭނާ ބޭނުންފުޅުވީ ރަސްކަމުގެ ނިޒާމު ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. ނަމަވެސް ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ނެގުނު ސިއްރު ވޯޓަކުން، ރައްޔިތުން ބޭނުންވީ ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ބަދަލުވާށެވެ.
އެ ނިންމުމާއެކު މުހައްމަދު އަމީން ރައީސްކަމާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެ ވެރިކަން ނިމިގެން ދިޔައީ ވަރަށް ހިތާމަވެރި ގޮތަކަށެވެ. މާލޭގައި ހިނގި ބޮޑު ހަމަނުޖެހުންތަކަކަށްފަހު، ރައީސް އަމީން ވެރިކަމުން ދުރުކުރެވި، އަލުން އަނބުރާ ރަސްކަމަކަށް ދައުލަތް ބަދަލުކުރެވުނެވެ.
ތިންވަނަ ހަގީގަތަކީ، ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާއަށްފަހު އަނެއްކާވެސް 15 އަހަރު ވަންދެން ރާއްޖޭގައި ރަސްކަމެއް ކުރެވުނު ކަމެވެ. މުހައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ރަސްކަމުގެ ތަހުތަށް އިސްކުރެވި، 1954 އިން ފެށިގެން 1968 އާ ހަމައަށް ރާއްޖޭގައި އޮތީ ރަސްކަމެކެވެ. މި ދުވަސްވަރަކީ ރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައި ދުވަސްވަރެކެވެ.
މި ރަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ބޮޑުވަޒީރު ކަމުގެ މަގާމުގައި ހުންނެވީ އިބްރާހިމް ނާސިރެވެ. އޭނާއަކީ ދެވަނަ ފަހަރަށް ރާއްޖެ ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ އެންމެ އިސް މޭސްތިރިޔާއެވެ. ރައްޔިތުންގެ ވެރިކަމެއް ގާއިމުކުރުމަށްޓަކައި ނާސިރު ވަރަށް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކުރެއްވިއެވެ.
ހަތަރުވަނަ ހަގީގަތަކީ، ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުފެދުނީ ރައްޔިތުންގެ ވަރަށް ބޮޑު ތާއީދަކާއެކު ކަމެވެ. 15 މާޗު 1968 ގައި ނެގުނު އާންމު ވޯޓުގައި، ވޯޓުލީ މީހުންގެ 81 ޕަސަންޓު މީހުން ވަނީ ރަސްކަން އުވާލައި ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ދިއުމަށް ތާއީދުކޮށްފައެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ވިސްނުމަށް އައިސްފައިވާ ބޮޑު ބަދަލު ދައްކައިދިން ނިންމުމެކެވެ.
މި ވޯޓުގެ ނަތީޖާއާއެކު، 11 ނޮވެމްބަރު 1968 ގައި ރާއްޖޭގެ ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އިއުލާނު ކުރެވުނެވެ. އަދި ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ފުރަތަމަ ރައީސެއްގެ ގޮތުގައި އިބްރާހިމް ނާސިރު ހުވާ ކުރެއްވިއެވެ. އެ ދުވަހުން ފެށިގެން މިއަދާ ހަމައަށް ވެސް ރާއްޖޭގައި ދެމިއޮތީ ޖުމްހޫރީ ވެރިކަމެކެވެ.
ފަސްވަނަ ހަގީގަތަކީ، ދެވަނަ ފަހަރަށް ޖުމްހޫރިއްޔާއަކަށް ބަދަލުވި ބަދަލުވުމަކީ ލޭއޮހޮރުވުމެއް ނެތި، ވަރަށް ސުލްހަވެރިކަމާއެކު ހިނގައިދިޔަ ކަމެއް ކަމެވެ. ފަހު ރަސްގެފާނު މުހައްމަދު ފަރީދު ދީދީ ވެސް، ވެރިކަން ބަދަލުވުމަށްފަހު އާންމު ރައްޔިތެއްގެ ގޮތުގައި މާލޭގައި ދިރިއުޅުއްވީ ވަރަށް ސާދާކޮށެވެ. މިއީ ތާރީހީ ގޮތުން ބަލާއިރު ވަރަށް މަދުން ނޫނީ ނުފެންނަ ފަދަ އޮމާން ބަދަލުވުމެކެވެ.
ޖުމްހޫރީ ދުވަސް ފާހަގަކުރާއިރު، މި ތާރީހީ ހަގީގަތްތައް އެނގުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. މިއީ ދިވެހި ރައްޔިތުން މިއަދު މިދެކޭ ތަރައްގީ އާއި މިނިވަންކަމުގެ އަސްލެވެ. ތާރީހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި، ޖުމްހޫރިއްޔަތަކީ ދިވެހިން އަމިއްލައަށް އެދިގެން، އެތައް ތަޖުރިބާތަކަކަށްފަހު ގެނައި ނިޒާމެކެވެ.
ރެފަރެންސް:
ނަސީމާ މުހައްމަދު. (2016). ދިވެހި ރާއްޖޭގެ ތާރީހު. މާލެ: ދިވެހިބަހާއި ތާރީހަށް ހިދުމަތްކުރާ ގައުމީ މަރުކަޒު.
އަބްދުލް ހަކީމް ހުސައިން މަނިކު. (1997). ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ. މާލެ: ނޮވެލްޓީ ޕްރެސް.