އިދިފުށަށް ދަމާ ބަލި ނުވަތަ ޓެޓަނަސް އަކީ ނާރުތަކުގެ ނިޒާމަށް ޖެހޭ ނުރައްކާތެރި ބައްޔެއްކެވެ. މިއީ ވިހަ މާއްދާއެއް އުފައްދާ ޖަރާސީމެއްގެ ސަބަބުން ޖެހޭ ބައްޔެކެވެ. މި ބަލީގެ ސަބަބުން ޚާއްސަކޮށް ދަތްދޮޅިއާއި ކަރުގެ މަސްތައް ހަރުވެ ވާންޖެހެއެވެ. މި ބަލީގެ ބޮޑުވަރުވުމުން ދިމައިވާ "ކޮމްޕްލިކޭޝަންތަކަކީ" ނުވަތަ ހާލަތްތަކަކީ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވެދާނެ ކަންކަމެވެ. އިދިފުށަށް ދަމާ ބައްޔަކީ އެ ބައްޔަކަށް ސީދާ ފަރުވާއެއް ނުވާ ބައްޔެކެވެ. ފަރުވާ ދިނުމުގައި ސަމާލުކަން ދެނީ "ޓެޓަނަސް-ޓޮކްސިން" ނުވަތަ ވިހައިގެ އަސަރުތައް ރަނގަޅުވާންދެން، އަލާމާތްތަކާއި ދިމައިވާ ހާލަތްތައް ހައްލު ކުރުމަށެވެ.
ވެކްސިން އުފައްދާ ފުޅާދާއިރާއެއްގައި ބޭނުންކުރަމުންދާތީ، ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ އެހެން ގައުމުތަކުގައި މި ބަލީގެ ވޭދަނަތައް ފެންނަނީ ވަރަށް މަދުންނެވެ. މި ބައްޔަކީ އަދިވެސް ވެކްސިން ދިނުމުގައި، އަދާހަމަ ނުވާ މީހުންނަށް އޮތް ނުރައްކަލެކެވެ. މިއީ ބައެއް ފަގީރު ގައުމުތަކުގައި މިހާރުވެސް ދިމާވާ ކަމެކެވެ.
މި ބަލީގެ ޖަރާސީމު ހަށިގަނޑަށް ވަންނަ ހިސާބުން ފެށިގެން އަލާމާތްތައް ފެންނަން (އިންކިއުބޭޝަން ޕީރިއަޑް ގައި) އެވްރެޖްކޮށް ނަގާ ވަގުތަކީ 10 ދުވަހެވެ. މި މުއްދަތު 3 ދުވަހުން ފެށިގެން 21 ދުވަހާއި ދެމެދުގެ މުއްދަތެއްގައި ހުރެދާނެއެވެ.
އިދިފުށަށް ދަމާ ބަލީގެ އެންމެ އާންމު ވައްތަރަށް ކިޔަނީ "ޖެނެރަލައިޒްޑް ޓެޓަނަސް" އެވެ. އަލާމާތްތައް މަޑުމަޑުން ފެށިގެން ގޮސް ދެ ހަފްތާގެ ތެރޭގައި ފައްކާވެ ގޯސްވެއެވެ. އާންމުކޮށް އެއީ ދަތްދޮޅިން ފެށިގެން ހަށިގަނޑުގެ މަތިން ތިރިއަށް ކުރާ އަސަރުތަކެކެވެ. "ޖެނެރަލައިޒްޑް ޓެޓަނަސްގެ" އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ، ތަދުވާ މަސްތައް ހަރުވުމާއި، ދަތްދޮޅި ހަރުވުން، ހަރަކާތް ނުކުރެވޭ މަސްތަކެއް ހުރުމެވެ. ތުންފަތުގެ ވަށައިގެންވާ މަސްތަކުގައި ބާރުކަމެއް އުފެދި، ބައެއް ފަހަރު ދިގުދެމިގެންދާ ވޭނެއް އުފެދެއެވެ. އަދި ކަރުގެ މަސްތަކުގައި ތަދުވެ ހަރުވެ، ހިންދިރުވަން އުނދަގޫވެއެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި ބަނޑުގެ މަސްތައް ހަރުވެ ބަނޑުގައި ރިހުމެއްވެސް ހުރެދާނެއެވެ.
މި ބަލި ބޮޑުވަރުވެގެން ދިއުމުގެ ސަބަބުން ތަކުރާރުކޮށް، ފިޓުޖެހުން ފަދަ ބާރުގަނޑެއް އުފެދި އެތައް މިނެޓެއް ވަންދެން ދެމިގެންދެއެވެ. އާންމުކޮށް ކަރާއި ބުރަކަށީގެ މަސްތަކާއި ފައި ހަރުވެ، ކަރާއި ބަނޑުގައި މަސްތައް ހަރުވުމުން ނޭވާލާން އުނދަގޫވެދާނެއެވެ.
މި ބޮޑެތި ބާރުތައް އުފެދިދާނީ ހިއްސުތައް އޮޅުންބޮޅުން ކުރުވާ ކުދިކުދި "ހާދިސާތަކެއްގެ" ސަބަބުން ކަމަށް ވެދާނެއެވެ. އިދިފުށަށް ދަމާ ބަލި ދިގުމުއްދަތަކަށް ހުންނަ ނަމަ، ފެނިދާނޭ އެހެން އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ، ލޭމައްޗަށް ދިއުމާއި ނުވަތަ ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްވުމެވެ. އަދި ހިތުގެ ހިނގުން އަވަސްވުމާއި ހުން އައުމާއި އިންތިހާއަށް ހޫނުއަރާ ދާހިއްލުންފަދަ ކަންކަން ދިމައިވެދާނެއެވެ.
އިދިފުށަށް ދަމާ ބަލި ޖައްސުވާ ބެކްޓީރިއާ އަށް ކިޔަނީ "ކްލޮސްޓްރިޑިއަމް ޓެޓަނީ" އެވެ. މި ބެކްޓީރިއާ އަކީ ވެއްޔާއި ޖަނަވާރުތަކުގެ ނަޖިހުގައި ދިރިހުންނަ އެއްޗެކެވެ. މާއުލުގެ ގިނަ ތަންތަނުގައި މި ޖަރާސީމު ހުރެއެވެ. ޖަނަވާރުނަގެ ދަތްތަކާއި ބައެއް ތޫނު ހަންޖަރުފަދަ ދަގަނޑުގެ ބާވަތްތަކުގައިވެސް ހުރެއެވެ.
އާންމުގޮތެއްގައި މާހައުލާއި އެފަދަ ތަންތަނުގައި ހުންްނަ މި ޖަރާސީމު އެ ތަންތަނުގައި ހުންނަނީ "ނިދާފައެވެ". ނިދާފައި ހުންނަ ޖަރާސީމު ޒަޚަމަކަށް ވަދެވުމުން، ހެދި ބޮޑުވުމަށް ރަނގަޅު މާހައުލެއް އެސޮރުމެންނަށް ލިބެއެވެ. އެތަކެތި ބޮޑުވެ ގިނަވަމުންދާ ވަރަކަށް "ޓެޓަނޯސްޕަސްމިން" ކިޔާ ވިހައެއް ދޫކުރެއެވެ. މި ވިހަ މާއްދާގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑުގައި ހުންނަ މަސްތައް ކޮންޓްރޯލްކުރާ ހިއްސީ ނާރުތަކަށް ގެއްލުން ލިބެއެވެ.
މި ބަލި ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އެންމެ ބޮޑީ ވެކްސިން ނުޖެހުމެވެ. ޓެޓަނަސް އިންފެކްޝަން ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އިތުރުވާ އެހެން ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި، ބިމަށް ނުވަތަ މާހައުލަށް ހުށަހެޅިފައިވާ ޒަޚަމްތަކާއި އުފެދޭ ޒަޚަމެއްގައި ހުންނަ ކުނި، ނުވަތަ ކުނޑި، ނުވަތަ އެތިކޮޅެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި ހަށިގަނޑުގެ ދިފާއީ ނިޒާމު ބަލިކުރުވާ ސިއްހީ ހާލަތްތަކާއި ހަކުރުބައްޔާއި ހަމުގެ ބައެއް ބަލިތަކާއި ފުރިހަމައަށް ވެކްސިން ނުޖެހުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، މަސްތުވާތަކެތި ބޭނުންކުރުމަށް ނުތާހިރު ކަށި، އެކަކު އަނެކަކަށް ހެރުނަފަދަ ކަންކަން ހިމެނެއެވެ.
އިދިފުށަށް ދަމާ ބަލި ޖެހުމުން ކުރިމަތިވާ ނުރައްކާތެރި ހާލަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ، ނޭވާލާން އުނދަގޫވުމެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޖެނެރަލައިޒްޑް ސްޕަސްމް އެއްގެ ތެރޭގައި އަޑު ފޮށި "ތަތްވުމާއި" ކަރާއި ބަނޑުގައި މަސްތައް ހަރުވުމުން ނޭވާލުމުގެ މައްސަލަތައް ދިމާވެ ފުރާނައަށް ނުރައްކާވެދާނެއެވެ.
ފުއްޕާމޭގެ ލޭހޮޅިއެއް ބެދޭ ގޮތްވެސް ވެދާނެއެވެ. އަދި ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ތަނަކުން ދަތުރުކޮށްފައިވާ ލޭހޮޅިއެއްގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގެ މައި ލޭހޮޅި ނުވަތަ އޭގެ އެއް ގޮފި ބަންދުވެދާނެ އެވެ. ނިއުމޯނިއާ ޖެހުމަކީވެސް ވެދާނޭ ކަމެކެވެ.
ކަށިތައް ބިންދައިގެން ދިއުމަކީވެސް ދިމައިވެދާ ކަމެކެވެ. ޖެނެރަލައިޒްޑް ސްޕަސްމްސް ގެ ސަބަބުން ބުރަކަށީގެ ނުވަތަ އެހެން ތަނެއްގެ ކަށިތައް ބިންދައިގެން ދިއުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
އިދިފުށަށް ދަމާ ބަލި، ފަރުވާ ނުކުރެވި ހުންނަ ނަމަ މިއީ މަރާއި ކުރިމަތިލާންވެސް ޖެހިދާ ކަމެކެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މި ބަލި ޖެހިގެން މަރުވަނީ ބާރުގަނޑުގެ ތެރޭގައި ނޭވާލާ ނިޒާމު ބަންދުވުމުން ނުވަތަ ނޭވާލުމާއި ހިތުގެ ދުވެލި ނުވަތަ ގުނަވަންތަކުގެ އެހެން މަސައްކަތްތައް "ރެގިއުލޭޓް" ކުރާ ނާރުތަކަށް ގެއްލުން ލިބުމުންނެވެ.
މިއީ އިދިފުށަށް ދަމާ ބައްޔާއި ބެހޭ ބައެއް މައުލޫމާތު ތަކެވެ. މިއަދުވެސް މި ބައްޔަށް ވެކްސިންދެއެވެ. އަދި އިންޖެކްޝަންވެސް ޖަހާ ހަދައެވެ. މިއީ ވޭން ހުރި، ބިރުބޮޑު ބައްޔެކެވެ. ރައްކާވެ ތިބިއްޔާ ދަތުރެވެ.