ހުމާއި ރޯގާ އަކީ އަހަރެމެންގެ ތެރޭގައި އާންމު ބަލިތަކެކެވެ. ނަމަވެސް ބައެއްކަހަލަ ހުންހުމާއި ރޯގާތަކަކީ އޭގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ބަލި ތަކެކެވެ. އެގޮތުން ޑެންގީ ހުމަކީ އެ ހުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑު، އޭގެ ބިރުވެރިކަން ބޮޑު ބައްޔެކެވެ. ކުޑަކުޑަ މަދިރިއެއްގެ ސަބަބުން ޖެހި، ފެތުރޭ މި ބައްޔަކީ އިންސާނާ މަރުގެ ތުންފަތްމައްޗަށްވެސް ވައްޓާލާ ފަދަ ބައްޔެކެވެ. އީޑިސް ނަމަކަށް ކިޔާ މި މަދިރި އާންމުގޮތެއްގައި ހޭލަމޭލިވެ އުޅޭނީ ހެނދުނާއި ހަވީރުގެ ވަގުތުތަކުގައެވެ.
ޑެންގީ ހުމަކީ އާދައިގެ ހުމަކާއި ވައްތަރު ހުމެކެވެ. ޑެންގީ ހުން ދެނެގަނެ، ވަކިކޮށް ފާހަގަ ކުރެވެނީ އެކަމަށް ހާއްސަ ލޭގެ ތަހުލީލު ތަކަކުނެވެ. ޑެންގީ ހުމުގައި، ސިއްހީ ހިދުމަތްތެރިން ތިން ވައްތަރަކަށް އެ ހުން ބަހާލައެވެ. އެއީ އެ ހުމުގެ ނުރައްކާ އަލާމާތެއް ނެތި، ހުން އައުމާއި، ނުރައްކާ އަލާމާތްތަކަކާއި އެކު ހުން އައުމާއި، ހުމުގައި ނުރައްކާ އަލާމާތްތަކަކާއި އެކު ހާލުބޮޑުވުމެވެ.
ޑެންގީ ހުމުގައި ނުރައްކާ އަލާމާތެއް ނެތި ހުން އައިސްފައި ހުރި ނަމަ، ގުޅަ ބޭހާއި ބޯ ބޭހުން ފަރުވާކުރުމަށް ގެއަށް ދޫކޮށްލެވެއެވެ. ނަމަވެސް ނުރައްކާ އަލާމާތެއް ހުރެމެ، ހުން ގަދަކޮށް ހުންނަ ކަމުގައި ވަނީނަމަ، އާންމު އުސޫލަކީ ހަސްފަތާލުގައި އެނދުމަތި ކުރެވި ފަރުވާ ކުރެވުމެވެ. ޑެންގީ ހުމުގައި ނުރައްކާ އަލާމާތްތަކަކާއި އެކު ހާލު ދެރަވެ ހާލު ބޮޑުވެއްޖެނަމަ، އޮތީ މަތީ ފަރުވާދޭ ސިއްހީ އިދާރާއަކަށް ގެންދިއުމެވެ. އެހެނީ އެއީ ފުރާނައަށް ނުރައްކާ ކުރުވާނެ ހާލަތެކެވެ.
ކަންމިހެން ހުރުމާއި އެކު، ޑެންގީ ހުމުގައި ދިމައިވެދާ ނުރައްކާތެރި އަލާމާތްތަކަކީ ކޮބައިކަން އެނގިފާހުރުން ވަރަށްވެސް ބޭނުންތެރިއެވެ. މި ލިޔުމުގައި މި ބަލާލަނީ ޑެންގީ ހުމުގައި ދިމައިވެދާ ނުރައްކާތެރި އަލާމާތްތަކަށެވެ. މިއިން ކޮންމެ އަލާމާތެއް އެކުވެދާނީ ހުން އައުމާއި އެކުގައެވެ. އެގޮތުން ބަނޑުގައި ރިއްސުމާއި އެކު މޭނުބައިކޮށް ހޮޑުލެވޭ ގޮތް ވެއެވެ. އަދި ކާ އެއްޗެއް ނުކެވުމާއި ކާ ހިތް ނުވުން ހިމެނެއެވެ. ތުއްތުކުދިން ނަމަ ކުޑަކަމުދިއުން ކުއްލިއަކަށް މަދުވުމެވެ. އެއީ ހަ ގަޑިއިރު ތެރޭގައި އެއްމެ ފަހަރަކުވެސް ކުޑަކަމު ނުދާނަމަ އެއީ ނުރައްކާތެރި އަލާމާތެކެވެ.
ޑެންގީ ހުމުގައި ހަށިގަނޑުގެ އެއްވެސް ތަނަކުން އެއްވެސް މިންވަރަކަށް ލޭ އަންނަ ކަމުގައި ވަނީނަމަ އެއީ ނުރައްކާތެރި އަލާމާތެކެވެ. އެހެނީ ޑެންގީ ހުމުގައި ލޭ މަނާކުރާ ނުވަތަ ކުރުވާ މާއްދާގެ މިންވަރު ލޭގެ ތެރެއިން މަދުވެއެވެ. ނަތީޖާ އަކީ ލޭ އަންނަ ނަމަ ލޭ މަނާ ވުމަށް އުނދަގޫވުމެވެ. އެހެންކަމުން އެފަދަ އެއްވެސް ގޮތަކަށް ލޭ އަންނަ ކަމުގައި ވާނަމަ އެއީ ނުރައްކާ އަލާމާތެކެވެ. މި ސަބަބަށްޓަކައި ޑެންގީ ހުމުގައި ހޮޑުލެވޭ މީހަކު، ރަތްކުލަ ނުވަތަ ގަދަ އެއްވެސް ކުލައެއްގެ ކާ އެއްޗެއް ނުވަތަ ބޯއެއްޗެއް ނުބޮއުމަށް އިރުޝާދު ދެވެއެވެ. އެހެނީ ހޮޑު ލެވޭއިރު، މައިދާގެ ތެރެއިން ލޭ އަންނަ ކަމުގައި ވާނަމަ، އެފަދަ ކުލައެއް ކާ އެއްޗެހީގައި ހުރުމުން ދެނެގަންނަން އުނދަގޫވާނެތީއެވެ. މިގޮތަށް ލޭ އަތުވެދާނެ އެއްމެ އާންމު ތަންތަނަކީ ނޭފަތާއި ކަރުތެރެއާއި އަނގައާއި މައިދާއެވެ. ބައެއްފަހަރު ބޮޑުކަމުދާއިރު، ފުރަގަސްފަރާތުންވެސް ލޭ އައުމަކީވެސް އޮތް ފުރުސަތެކެވެ. ލޭ އަންނަތަން ނުފެނިވެސް ލޭ އަތުވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް މި ހާލަތުގައި ބަލިމީހާގެ ބަނޑުގައު ގަދައަށް ރިއްސާނެއެވެ. އަދި ބަނޑު ފުފެން ފަށާއެވެ. ނުވަތަ ބޮޑުވާން ފަށާނެއެވެ. އެއީ ބަނޑުގެ ހުސް ޖާގަ ތަކަށް އެތެރެއިން ލޭ އެޅޭ އެޅުމެކެވެ. މިއީވެސް ހަގީގަތިގައި ލޭ އައުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. ހަމަ އެގޮތަށް ލޭގެ ބަދަލުގައި ފެނުގެ ބާވަތެއްވެސް ބަނޑުގެ ހުސް ޖާގަތަކުގައު ޖަމާވާން ފަށާފާނެއެވެ. މިހާލަތުގައިވެސް ބަނޑު ފުއްޕާނެއެވެ. މިއީވެސް ނުރައްކާ އަލާމާތެކެވެ.
ހުމުގައި ހުން މަޑުވުމަށްފަހު، މީހާގެ ވަރު ނެތި، ކޮޅަށް ނުހުރެވޭވަރަށް މީހާ ވަރުބަލި ވުމަކީވެސް ނުރައްކާ އަލާމާތެކެވެ. ނަމަވެސް މި ހާލަތުގައި ހުން ނުހުރެދާނެއެވެ. އެހެނަސް ވަރުބަލިވެ ގައިގާ ކަމެއް ނުހުންނަ ނަމަ އެއީ ހާއްސަ ސަމާލުކަން ދޭންޖެހޭނޭ ކަމެކެވެ.
ދެން އޮތީ ސިއްހީ ހިދުމަތްތެރިން ދެނެގަންނަ އަލާމާތްތަކެކެވެ. މި އަލާމާތްތައް ބަލި މީހާއަށް އަދި އާންމުންނަަށް ނޭނގިދާނެއެވެ. އެއީ ޕަލްސް ޕްރެޝަރ ނަމަކަށް ކިޔާ ލޭގެ ޕުރެސަރެއް މަދުވުމާއި ޖުމުލަ ލޭގެ ޕުރެސަރު ދަށްވުމާއި ހިމަޓޮކްރިޓް ނަމަކަށް ކިޔާ ތަހުލީލެއް މަތިވުމާއި ޕްލޭޓްލެޓް ލިޔާ މާއްދާއެއް ލޭގައި މަދުވުމެވެ. އަދި ފުރަމޭގެ ސައިޒު ބޮޑުވުމަކީވެސް ޑެންގީ ހުމުގައި ނުރައްކާތެރި އަލާމާތެކެވެ.
ޑެންގީ ހުމުން ރައްކާތެރިވުމަށް އޮތީ މަދިރި ނައްތާލުމެވެ. މަދިރި އުފެދޭ ތަންތަން ނައްތާލުމެވެ. ދެން އޮތީ ބަލި ޖެހުމުން ކުރެވިދާނޭ ކަންކަމެވެ. އެއީ ދިޔާއެއްޗެހި ގިނައިން ބުއިމާއި ތެތްފޮތި ހޭކުމެވެ. ނުރައްކާ އަލާމާތްތަކުގައި ލަސްނުކޮށް ސިއްހީ އެހީތެރިއެއްގެ އެހީ ހޯދުމެވެ. އެހެންކަމުން މިކަންކަމަށް ފަރުވާތެރިވާން ޖެހެއެވެ. ހޭލުންތެރިވެ ހޭއަރާތިބި ބަޔަކަށް ވާން އެބަޖެހެއެވެ. އާދައިގެ ހުމެއް ނަމަވެސް މިއީ ފުރާނައަށް ނުރައްކާ ކުރުވަފާނޭފަދަ ބިރުވެރި ބައްޔެކެވެ.