މިއަދުގެ ހުކުރު ޚުޠުބާ ބިނާވެގެން ދިޔައީ ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އިޙްތިރާމުކުރުމާއި ކަމޭހިތުމާއި ގަދަރުކުރުމުގެ މައްޗަށެވެ. ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އިޙްތިރާމްކޮށް ކަމޭހިތުމަށް އިސްލާމްދީން ވަނީ ވަރަށް މަތީ ދަރަޖައަކަށް ބާރުއަޅުއްވާފައެވެ. މިގޮތުން ތިމާގެ މައިންބަފައިން ޢުމުރުން ދުވަސްވުމުން އެމީހުނަށް ކަމޭހިތައި އިޙްތިރާމް ކުރަންވީ ގޮތް ބަޔާންކުރައްވައި ސޫތަރުލް އިސްރާގެ 23 އަދި 24 ވަނަ އާޔަތުގައި ކީރިތި ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ.

    ﴿وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا ﴿23﴾ وَاخْفِضْ لَهُمَا جَنَاحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَقُل رَّبِّ ارْحَمْهُمَا كَمَا رَبَّيَانِي صَغِيرًا ﴿24﴾ الإسراء:23،24

މާނައީ:“ އެކަލާނގެއަށް މެނުވީ، ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ނުކުޅައުމަށާއި، މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވައި އެންގެވިއެވެ. އެ ދެމީހުންކުރެ އެކަކު، ނުވަތަ އެ ދެމީހުން ތިބާގެގާތުގައި ތިބެ، މުސްކުޅިކަމާ ހަމަޔަށް ފޯރައްޖެނަމަ، އެދެމީހުންނަށް އުއްފުވެސް ނުބުނާށެވެ! (އެބަހީ: ނުރުހުމުގެ ކިތަންމެ ކުޑަ ބަހެއްވިޔަސް ނުބުނާށެވެ!) އަދި އެ ދެމީހުންނަށް، އަޑުލައި ނުހަދާށެވެ! އަދި މާތް ބަހަކުން އެ ދެމީހުންނަށް ބަސްބުނާށެވެ! އަދި އޯގާވެރިވުމުގެ ގޮތުން، ނިކަމެތިކަމުގެ ފިޔަ، ތިބާ އެ ދެމީހުންނަށްޓަކައި ތިރިކޮށްލާށެވެ! އަދި ބުނާށެވެ! އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޯއެވެ! ކުޑަކުއްޖަކު ކަމުގައި މިއަޅާވީ ދުވަހު، އެ ދެމީހުން މިއަޅާ ބަލައިބޮޑުކުރި ފަދައިން، އެ ދެމީހުންނަށް ރަޙްމަތް ލައްވައިފާނދޭވެ!”

އަދި ހަމަ އެފަދައިން އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ރަޙްމުނުކުރުމަކީ އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކުން ބޭރުވެދާނޭ ކަމެއްކަން ބަޔާންކުރައްވައި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ހަދީޘްކުރައްވާފައިވަނީ،

    ((لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَرْحَمْ صَغِيرَنَا، و يعرِفْ حَقَّ كبيرَنا))

މާނައީ: "   އަހަރެމެންގެ ކުޑަ ކުދިންނަށް އޯގާވެރިނުވާ އަދި ބޮޑެތި މީހުންގެ ޙައްޤު ނުދަންނަ މީހަކީ އަހުރެމެންގެ ތެރެއިންވާ މީހެއް ނޫނެވެ."

އަދި ހަމަ އެފަދައިން، عن أبي أمامة رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ.

“ثلاث لا يستخف بهم إلا منافق: ذو الشيبة في الإسلام، وذو العلم وإمام مقسط.]

މާނައީ: " ﷲ ރުއްސުންލެއްވި އަބޫ އުމާމާ ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެ އެވެ. ރަސޫލުﷲ ޙަދީސްކުރެއްވި އެވެ. މުނާފިޤަކު ފިޔަވައި އެހެން މީހަކު ނިކަމެތިކޮށް ނުހިތާނެ ތިން މީހަކުވެ އެވެ. އެއީ އިސްލާމްވެ އިސްލާމްކަންމަތީ މުސްކުޅިވެފައިވާ މީހާ އާއި ޢިލްމުވެރިޔާ އާއި ޢަދުލުވެރި އިމާމެވެ."

އިޙްތިރާމު ކުރަންޖެހޭ ތިންމީހުން ބަޔާންކުރެއްވި އިރު ދުވަސްވީ މީހާއާއެކު ބަޔާންކުރައްވާފައިވާ އަނެއްދެމީހުންނަކީ ޢިލްމުވެރިޔާއާއި، ޢަދުލުވެރި އިމާމް ކަމުގައިވުމުން އިސްލާމްދީނުގައި ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުނަށް ދެއްވާފައިވާ މަޤާމަކީ ޢިލްމުވެރިންނާއި، ޢަދުވެރި އިމާމުންނަށް ދެއްވާފައިވާ މަތިވެރި މަޤާމުކަން ވަރަށް ރަންގަޅަށް ހާމަވެގެން ދެއެވެ.

ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ވަނީ ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުނަށް އިޙްތިރާމް ކުރުމުގައިވެސް ނަމޫނާ ދައްކަވާފައެވެ .أَبِي مَسْعُودٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ ރިވާކުރެއްވަވަނީ،

    كَانَ رَسُولُ اللَّه صلى الله عليه وسلم يَمْسَحُ مَنَاكِبَنَا فِي الصَّلاةِ وَيَقُولُ: ((اسْتَوُوا وَلا تَخْتَلِفُوا؛ فَتَخْتَلِفَ قُلُوبُكُمْ، لِيَلِنِي مِنْكُمْ أُولُو الأَحْلامِ وَالنُّهَى، ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ، ثُمَّ الَّذِين يَلُونَهُمْ)) رواه مسلم.

  މާނައީ: "  އަހަރެމެން މިސްކިތުގައި ނަމާދަށް ގޮސް ތިބޭ އިރު ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ އަހަރެމެންގެ ކޮނޑުގައި އަތްޕުޅު ބީއްސަވައި ޙަދީސްކުރައްވާ ކަމުގައިވެ އެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ސަފުތައް ސީދާ ކުރާށެވެ. އަދި ތަފާތުކޮށް އެކި ވަރަށް ނުތިބޭށެވެ. އެއިރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ބައިބައި ވެދާނެއެވެ. ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ކުރެ ހޭޖެހޭ ބޮޑެތި މީހުން ތިމަން ކަލޭގެފާނާ ޖެހިގެން ތިބޭށެވެ. ދެން އެއާ ޖެހިގެން ތިބި މީހުންނެވެ. ދެން އެއާ ޖެހިގެން ތިބި މީހުންނެވެ.”

ވުމާއެކު ދުވަސްވީ މީހުނަށް އިސްލާމްދީން ދީފައިވާ މަތިވެރި މަޤާމު ވަރަށް ރަނގަޅަށް ހާމަވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނާ އެންމެ އަރިހުގައި ތިބުމަށް ޢަމުރުކުރަށްވާފައި އެވަނީ ހޭޖެހޭ ބޮޑެތިމީހުންނެވެ. އެމީހުންގެ ޙައްޤު މަޤާމް އެކަލޭގެފާނު އެވަނީ ބަޔާންކޮށްދެއްވާފައެވެ.

މިއަދުގެ ޚުތުބާއިން އަޅުގަނޑުމެން ޢިބުރަތާއި ނަޞީީޙަތް ލިބިގަނެ، އަޅުގަނޑުމެންގެ ލޮބުވެތި ޢުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް އިޙްތިރާމާއި ލޯތްބާއި އަޅާލުން ދޭންޖެހެއެވެ. އަދި އެކަމުގެ ސަބަބުން ދެދުނިޔޭގެ ބާއްޖަވެރިކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޙާޞީލްކުރެވިދާނެއެވެ.