މި ލިސްޓުގައިވާ ކަމެއް ތިބާ ބޭނުންވޭތޯ ވިސްނާލާށެވެ. ތިބާގެ ހިތަކީ ދީނީ ޢަމަލުތައް ކުރުމަށް ފަސޭހަ، އެ ހިތުގައި ދިރުންވާ ހިތަކަށް ވުމަށް އެދެން ހެއްޔެވެ؟ މާތް ﷲގެ ރަޙްމަތް ތިބާގެ ޙަޔާތުގައި ލެއްވުމަށް އެދެން ހެއްޔެވެ؟ ޚަރަދުބަރަދުގައި އެހެން މީހުންނަށް ބަރޯސާވާ މީހަކަށްނުވެ ތިބާއަކީ އަމިއްލަ އަށް ފުދިގެން އުޅޭ މީހަކަށްވާން އެދެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި މީސްތަކުން ބަލައިގަންނަ ފަދަ ޢިއްޒަތްތެރި ދިރިއުޅުމެއް އުޅެން ބޭނުން ހެއްޔެވެ؟ އާޚިރަތަށް ތައްޔާރުވާން ބޭނުން ހެއްޔެވެ؟ އިމާމް އިބްުނު ޤައްޔިމް ވަނީ އެ ބޭފުޅާގެ "ޙާދީ އަލްއަރްވާޙް" އެވެ ކިޔުނު ފޮތުގައި މި ސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބު ވަރަށް ކުރުކޮށް ދެއްވައިފައެވެ.

އެ ފޮތުގައި އިބްނު ޤައްޔިމް ބަޔާންކުރެއްވި ބަސްފުޅެއްގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. "ހިތުގެ ދިރުމަށް އޮތް ތަޅުދަނޑިއަކީ، ޤުރުއާން ތަދައްބުރު ކުރުމާއި، ހާރުދަމުގެ ވަގުތު މަޑުމައިތިރިކަމާ ޚުޝޫޢަތްތެރިކަމާ އެކު އަޅުކަންކުރުމާއި ފާފަތަކުން ދުރުހެލުވުމެވެ." ދީނީ ކަންކަމަށް ޢަމަލުކުރުމަށް ދަތިވާ އެންމެ ބޮޑު ސަބަބަކީ ހިތުގެ ބަލިކަށިކަމެވެ. ފާފައިގެ ސަބަބުންނާއި މާތް ﷲ ހަނދުމަ ނުކުރެވި ހިތް ކިލަނބުވުމެވެ. އެ ހިތަށް އޮތް ފަރުވާއަކީ އިމާމް އިބްނު ޤައްޔިމް އެ ވިދާޅުވި ކަންކަން ކުރުމެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވައިފައި ވެއެވެ. { أَلَا بِذِكْرِ ٱللَّهِ تَطْمَئِنُّ ٱلْقُلُوبُ } (الرعد: ٢٨) މާނައީ: "ހިތްތައް ހަމަޖެހެނީ، ﷲ ހަނދުމަކުރުމުން ނޫން ހެއްޔެވެ؟"

އިބްނު ޤައްޔިމް އެ ފޮތުގައި އިތުރަށް ލިޔުއްވައިފައި ވެއެވެ. "އަދި އެ ކަލާނގެ ރަޙްމަތް ލިބިގަތުމުގެ ތަޅުދަނޑިއަކީ ހެއްދެވިފަރާތަށް އަޅުކަންކުރުމުގައި އިޙްސާންތެރިވުމާއި، އެ ކަލާނގެ އަޅުންނަށް މަންފާކުރާނޭ ކަންކަން ކުރުމެވެ." މާތް ﷲގެ ރަޙްމަތުން މެނުވީ އަޅުގަނޑުމެން އެކަކު ވެސް ސުވަރުގެ ނުވަންނާނެ އެވެ. ނަބިއްޔާ صَلَّى اللّٰهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ކުރެއްވި ޙަދީޘްފުޅެއްގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންކުރެ އެކަކު ވެސް އޭނަ ކުޅަ ޢަމަލެއްގެ ސަބަބުން ސުވަރުގެ ނުވަންނާނެތެވެ." ދެން އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވުނެވެ. ކަލޭގެފާނު ވެސް ތޯއެވެ؟ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "ތިމަންކަލޭގެފާނު ވެސް މެއެވެ؛ ﷲ ޠަޢާލާގެ ރަޙްމަތް ފުޅުން މެނުވީއެވެ." (ޞަޙީޙް މުސްލިމް) އެ ކަލާނގެ ރަޙްމަތަކީ މި ދުނިޔެއާއި އާޚިރަތުގައި ވެސް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. އަޅުކަން ކުރުމުގައި އިޙްސާންތެރިވެ މީސްތަކުންނަށް އެހީވުމުގައި ފަސްނުޖެހޭށެވެ.

އަދިވެސް އެ ފޮތުގައި އިބްނު ޤައްޔިމް ބަޔާންކުރެއްވިއެވެ. "ރިޒްގުގެ ތަޅުދަނޑިއަކީ އިސްތިޣްފާރުކުރުމާއި ތަޤުވާވެރިވުމެވެ." އެންމެން ވެސް ބޭނުންވަނީ އަމިއްލަ އަށް ފުދިގެން އުފާވެރި ދިރިއުޅުމެއް އުޅޭށެވެ. ރިޒްޤު ތަނަވަސްވާން އެދޭ ނަމަ ގިނަގިނައިން ފާފަ ފުއްސެވުމަށް އެދި ދުޢާކޮށް އެ ކަލާނގެ ނަޙީކުރެއްވި ކަންކަމުން ދުރުހެލިވުމަށް މަސައްކަތްކުރާށެވެ.

އިތުރު ތަޅުދަނޑީއެއްގެ ވާހަކަ ބަޔާން ކުރައްވައި އިބްނު ޤައްޔިމް އެ ފޮތުގައި އިތުރަށް ލިޔުއްވިއެވެ. "ޢިއްޒަތްތެރިކަމުގެ ތަޅުދަނޑިއަކީ ﷲ އާއި އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވުމެވެ." ކޮންމެ މީހަކީ ވެސް އެހެން މީހުންގެ އިޙްތިރާމާއި ލޯބި ބޭނުންވާނެ މީހެކެވެ. ﷲ އާއި ރަސޫލާ އެންގެވި ކަންކަން ދެނެގަނެ އެ ހުރިހާ ކަމަކަށް ބޯލެނބުމަށް އަޒުމު ކަނޑައަޅާށެވެ!

އަދިވެސް އިތުރު ތަޅުދަނޑިއެއްގެ ގޮތުގައި އިބްނު ޤައްޔިމް އެ ފޮތުގައި ލިޔުއްވިއެވެ. "އަދި އާޚިރަތަށް ތައްޔާރުވުމުގެ ތަޅުދަނޑިއަކީ އުންމީދުކުރުން މަދުކުރުމެވެ." އެންމެ ފަހުގެ މަންޒިލަކީ ސުވަރުގެ ކަމުގައި ހެދުމަށް އާޚިރަތަށް ތައްޔާރުވާން ޖެހެއެވެ. ވީމާ ހެޔޮ ޢަމަލު ކުރުމުގައި ފަރުވާ ކުޑަ ނުކުރާށެވެ! އަދި ފާފަކުރުމަކީ ކުޑަ ކަމެއް ކަމުގައި ވެސް ނުދެކޭށެވެ!

ދުޢާއަކީ މި ހުރިހާ ތަޅުދަނޑިއެއް ހާޞިލްކުރުމުގެ ތައުފީޤު މާތް ﷲ އަޅަމެންނަށް މިންވަރުކޮށްދެއްވުމެވެ.

 

(މިއީ ވަރަށް މުހިންމު ތަޅުދަނޑިތަކެކެވެ. - މުޙައްމަދު ސަމޫހް ސަޢީދު؛ ދީނުގެ މަގު، އަހަރު 3، އަދަދު 45، ޞ.4 - 10 ނޮވެންބަރު 2023)