ވިސްނުންތެރި މުސްލިމަކީ ތިމާގެ ވަށައިގެންވާ ކަންތައްތަކުން ފައިދާ ހޯދާ މީހާއެވެ. އެއީ އިލްމީގޮތުންނާއި އަމަލީގޮތުންނެވެ. އީމާންކަމާއި އަޤީދާގެ ގޮތުންނެވެ. ބަހުސްތަކާއި ދިރާސާތަކުންނެވެ. އަދި މާތްﷲ ޚަލްޤުކުރައްވާފައިވާ މަޚްލޫޤުންގެ ކަންތައްތަކާމެދު، ތިމާގެ ލޮލުންބަލައި ސިކުނޑީގެ ބޭނުން ކޮށްގެންނެވެ.

މިގޮތަށް އަމަލު ކުރެއްވިޖެނަމަ، ދުނިޔެއާއި އާޙިރަތުގެ ހެޔޮކަން ލިބިގެންދާނެ އެވެ. އެހެނީ، އިސްލާމްދީން ބިނާ ވެގެންވަނީ އިލްމާއި ހިދާޔަތުގެ މައްޗަށެވެ. ދެމިހުންނަނިވި ހެޔޮކަމަކީ އެއީއެވެ.

އިލްމެއްނެތި ކުރާ އަމަލަކުން ފައިދާއެއްނެތެވެ. ހަމައެފަދައިން، އަމަލުނުކުރާ އިލްމަކުން ވެސް ފައިދާއެއް ނެތެވެ. އެންމެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ މާތްﷲ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް ހެޔޮ އަމަލުކުރަން އެންގެވިއެވެ. އަމަލާއި އިލްމުތައް ދެނެގަންނާނެ ބުއްދި އިންސާނާ އަށް ދެއްވިއެވެ.

ޝައްކެއްނެތެވެ. ދުނިޔޭގައި ކުރާ ހެޔޮ އަމަލުގެ ސަބަބުން ބާރާއި އިއްޒަތާއި ޤަދަރު އުފުލިގެންދެއެވެ. އެއީ އިލްމީ ތަޖުރިބާތަކުގެ އަލީގައި ދިރާސާތައްކޮށް، އޭގެ ބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިފައިގެންނެވެ. ޤުދުރަތީ ވަޞީލަތްތައް ހޯދާ ބެލުމުންނެވެ. އެގޮތަށް އިލްމާއި އަމަލު ސީދާކޮށްގެންނެވެ.

އިލްމަކީ އޭގެ އަސާސާމެދު ބިރުވެތިވާންޖެހޭ އެއްޗެކެވެ. އިންސާނަކު އީމާންކަމާއި އިލްމުވެރިކަން އެއްކޮށް ލިބިގެންފިނަމަ، އަޅުތަކުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެދިވޮޑިގަންނަވާ ޙަޤީޤީ މުރާދު ހާސިލުވާނެ އެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަޠަޢާލާ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ﴿إِنَّمَا يَخْشَى ٱللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ ٱلْعُلَمَـٰٓؤُا۟﴾ (ފާތިރް: 28) މާނައީ: " ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާކަން ކަށަވަރީ، އެކަލާނގެ އަޅުންގެ ތެރެއިން އިލްމުވެރިންނެވެ."

މި ސަބަބުތައް އަޅުގަނޑުމެންނަށް ބާރު އަޅަނީ އިލްމީ ދިރާސާތަކާއިގެން ކުރިއަށް ދިޔުމަށެވެ. އެއީ އިސްލާމްދީނަކީ ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަޠަޢާލާ ހައްދަވާފައިވާ ތަކެއްޗާމެދު ވިސްނާ ފިކުރު ކުރުމަށް ގޮވާލާ ދީނަކަށް ވާތީއެވެ. ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަޠަޢާލާ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ﴿وَفِى خَلْقِكُمْ وَمَا يَبُثُّ مِن دَآبَّةٍ ءَايَـٰتٌۭ لِّقَوْمٍۢ يُوقِنُونَ﴾ (އަލް ޖާތިޔާ: 4) މާނައީ: "އަދި ތިޔަބައިމީހުން ހެއްދެވުމުގައްޔާއި، އެކަލާނގެ ފަތުރުއްވާފައިވާ (އެންމެހާ) ދިރޭތަކެތީގައި ޔަޤީންކުރާ ބަޔަކަށް ހެކިތަކެއްވެއެވެ."

އަދިވެސް ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަޠަޢާލާ ވަހީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ﴿مَّا تَرَىٰ فِى خَلْقِ ٱلرَّحْمَـٰنِ مِن تَفَـٰوُتٍۢ ۖ فَٱرْجِعِ ٱلْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِن فُطُورٍ﴾ (އަލް މުލްކު: 3) މާނައީ: "ރަޙުމާންވަންތަ ރަސްކަލާނގެ (އެތަކެތި) ހެއްދެވުމުގައި އެއްވެސް ކަހަލަ އުނިކަމެއް ތިބާއަކަށް ނުފެންނާނެތެވެ. ފަހެ، ތަކުރާރުކޮށް ނަޒަރު ހިންގައި ބަލާށެވެ! އެއްވެސް ކަހަލަ ހަލަލެއް ތިބާއަށް ފެނޭހެއްޔެވެ؟"

ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި މިފަދަ ވަރަށް ގިނަ އާޔަތްތައް ވެއެވެ. މި އާޔަތްތަކުގައި ﷲ ސުބުޙާނަހޫ ވަޠަޢާލާ ބަޔާންކުރައްވާފައިވަނީ އެކަލާނގެ ޖަލާލްވަންތަކަމާއި ކުޅަދުންވަންތަ ކަމެވެ. އެކަލާނގެއީ، ހުރިހާ ކަމެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެކަމެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އެންމެހައި ތަކެތި އުފެއްދެވީ އިންސާނާގެ ލުއިފަސޭހައަށް ޓަކައި ކަމެވެ. އިންސާނާ އޭނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ހަޔާތް ތަނަވަސްކުރުމަށްޓަކައިކަމެވެ.

 

(އިލްމާއި އަމަލުން ދެ ދުނިޔެ ބާއްޖަވެރިކުރާށެވެ! – މޫސާ އަންވަރު ހަސަން -  ދީނުގެ މަގު، އަހަރު 22، އަދަދު 1، ޞ.3 – 25 ޖަނަވަރީ 2008)