އިބުނު ޢައްބާސްގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވާ ހަދީސެއްގެ މާނައިގައި ވެއެވެ. "މީސްތަކުން އެކަމަކާއި މެދު ފަރުވާކުޑަކުރާ ދެކަމެއް ވެއެވެ. އެއީ ސިއްޙަތާއި ހުސްވަގުތެވެ." (ސަޙީހް އަލް ބުޚާރީ 6412)
ދުޅަހެޔޮ ސިއްހަތަކީ މުއްސަނދިކަމެކެވެ. އަހަރެމެން އިންސާނުންގެ ހާޖަތްތައް ފުއްދުމަށް ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތަކަށްވުރެ ބޮޑު މުއްސަނދިކަމެއް ހަގީގަތުގައި ބޭނުމެއްނުވެއެވެ. ކާމިޔާބު ދިރިއުޅުމަކަށްވެސް އެންމެ ބޭނުންތެރި އެކައްޗަކީ ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތެކެވެ. ސިއްޙަތަށް ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތޭ ބުނެވެނީ އިންސާނާގެ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ ދުޅަހެޔޮކަން އެކުވެގެންނެވެ. އިންސާނާގެ ޙަޔާތުގެ ކޮންމެ މަރުހަލާއެއްގައިވެސް ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތެއް ލިބިފައި ހުރުމަކީ އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުން ލުއިވެ ފަސޭހަވެގެން ދާނޭކަމެކެވެ.
ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތެއް ގައި ހުރުމަށްޓަކައި ހަމައެކަނި ރަނގަޅު ކާނާ ކެއުމާ ކަސްރަތު ކުރުމަކުން ނުފުދޭނެއެވެ. ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތެއް ބިނާވެގެން ވަނީ ބައިވަރު ކަންތަކެއް އޭގައި މަސްހުނި ވެެގެންނެވެ. މިއީ ހަގީގަތުގައ އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުން ބައްޓަން ކުރަންވީ މިސްރާބުގެ ތެރޭގައި ހުރި ކަންކަމެވެ. މި ލިއުމުގައި މި ބަލާލަނީ ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތެއް ގާއިމް ކުރުމަށްޓަކައި ކުރެވިދާނެ ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިން ބައެއް ކަންތައްތަކަވެ.
ފައިދާހުރި ކާނާ ކެއުން:
ދުޅަހެޔޮސިއްޙަތެއްގައި ހުރުމަށް، ފައިދާހުރި ކާނާއަކީ އޭގެ ދައުރު އެންމެ ބޮޑު އެކައްޗެވެ. ތިމާ ކާ ކާނާއަކީ ތިމާގެ ހަށިގަނޑަށް ފައިދާ އާއި ގެންލުން ވެސް ދެވިދާނެ އެއްޗެކެވެ. މިގޮތަށް ލިބޭ ގިނަ ފައިދާއެއް ވިޔަސް ގެއްލުމެއްވިޔަސް ލިބެމުން ދާނީ އޭގެ އަސަރު ގިނަދުވަހުން ފެންނަގޮތަށެވެ. ވީއިރު މިއަދު އިންސާނާ، ކާ ކާނާއަކީ މިއަދަކު އޭގެ އަސަރެއް ފެންނާނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ނަތީޖާ އަކީ މާދަމާ އިންސާނަށް ލިބޭނެ އެއްޗެކެވެ. ފައިދާ ހުރި ކާނާ ކެއުމަކީ ކާނާގެ ސަބަބުން ލިބިދާނެ ގެއްލުން ތަކުން އިންސާނާ ރައްކައުތެރިކޮށްދޭނެ ކަމެކެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު "ފައިދާ ހުރި" ކާނާ، ކާ ކަމުގައި ވަނީނަމަ "ފައިދާ" ކުރާނެ ކަމާ މެދު ޝައްކެއް ނެތެވެ.
ފައިދާހުރި ކާނާއަކީ ކޮބާ ހެއްޔެވެ؟ ސުވާލުގެ ޖަވާބު ވަރަށް ދިގެވެ. ނަމަވެސް ކުރުކޮށް ފޮނިކޮށް ލިޔެވޭތޯ ބަލާލާނަމެވެ. ތާޒާ ކޮންމެ އެއްޗަކީ ފައިދާ ހުންނާނެ އެއްޗެކެވެ. އެއީ މޭވާއެއް ތަރުކާރީއެއް ފަލަމަޑިއެއް އަދި ގޮވާމެއް ކަމުގައި ވިޔަސްމެއެވެ. އަދި ކިއެއްތަ މަސްމަހާމެހީގެ ބާވަތެއްކަމުގައި ވިޔަސް މެއެވެ. ތައްޔާރީ ކާނާ އަކީ އޭގައި ގެއްލުންތަކެއް އެކުލެވިގެން ވާކަމަށް މުރާސިލުން އެއްބަސްވާ އެއްޗެކެވެ. އެހެން ކަމުން ތައްޔާރީ ކާނާ އާއި ދުރަށް ގޮސް، ގުދުރަތީ ތާޒާ ކާނާ އާއި ދޯޅަވާން ވީއެވެ. ފައިދާ ހުރި ކާނާ ކެވޭނީ އޭރުންނެވެ. ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތަކަށް މަގުފަހިވާނީ އޭރުންނެވެ.
ކަސްރަތު ކުރުން:
ފައިދާހުރި ކާނާއެއް ބޭނުންވި ފަދައިން ކަސްރަތަކީވެސް އޭގެ ބޭނުން އިންތިހާއަށް ވާ ކަމެކެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑު އެކުލެވިގެން މި ވަނީ އެތަށް ބައިވަރު ގުނަވަންތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. މިއިން ކޮންމެ ގުނަވަނެއް އޭގެ ބާރުވެރިކަންމަތީ ދެމިހުރެވެނީ ކުރެވޭ މަސަތްކަތުންނެވެ. ދެމެހެއްޓެނިވި މަސަތްކަތަކުންނެވެ. އެއީ ކަސްރަތެވެ. ކަސްރަތަކީ ބައެއް ބޮޑެތި ބަލިތަކުން އިންސާނާ ދުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ހިތުގެ މަސްތަކަށް ބާރު ލިބުމަކީ ކަސްރަތުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ވަރަށްބޮޑު ނިއުމަތެކެވެ. ނަތީޖާ އަކަށްވަނީ ހިތުގެ މަސަތްކަތްތައް ފުރިހަމަވެ ހިތުގެ ބަލިތަކުން ދުރުކޮއްދިނުމެވެ.
ކަސްރަތު ކުރުމަކީ ކޮބާ ހެއްޔެވެ؟ ކަސްރަތަކީ އަދި ހެލިފެލިވެ އުޅުމެއް ނޫނެވެ. ކަސްރަތަށް ކަސްރަތު ކިޔެނީ ވަކި މިންގަނޑަކަށް ވަކި ކަމެއް ވަކި އުސޫލެއްގެ ދަށުން ވަކި ހަމައަކަށް، އާދަވެ ކުރެވޭ ކަން ކަމަށެވެ. އެހެންކަމުން ހެލިފެލިވެ އުޅޭ މީހަކާއި ކަސްރަތު ކުރާމިހަކާއި ތަފާތުވާނެއެވެ. ނަމަވެސް ހެލިފެލިވުމެއް ނެތްމީހަކާއި ހެލިފެލިވެ އުޅޭ މީހަކާވެސް ސިއްޙަތުގައި ހާސްބައި ތަފާތު ވާނެއެވެ. އަދި ކަސްރަތު ކުރެވޭ މީހާގެ ތަފާތު މާބޮޑަށްވެސް ފެންނާނެއެވެ. ހެލިފެލިވެ ނޫޅޭ މީހާއަށް ވުރެ ހެލިފެލިވެ އުޅޭމީހާގެ ސިއްޙަތު ރަނގަޅުވާނެއެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ހެލިފެލިވެ އުޅޭމީހަކަށްވުރެ، ހެލިފެލިވުމާއެކު ކަސްރަތުކުރާ މީހާގެ ސިއްޙަތު ރަނގަޅުވާނެއެވެ.
ނިދުމާއި އަރާމުކުރުން:
މަސައްކަތެއްކުރާ ކޮންމެ އެއްޗަކަށް އަރާމު ކުރާނެ ވަގުތެއް ނުވަތަ މަސައްކަތެއް ނުކޮށް ހުންނަ ވަގުތެއް ބޭނުންވާނެއެވެ. އިންސާނާގެ ހަށިގަނޑުވެސް ހަމަ އެފަދައެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ އެކިިއެކި ކަންކަމުގައި މަޝްޢޫލުވެ އުޅުމުގެ ސަބަބުން ހަށިގަނޑަށް ވަރުބަލިކަމާ ބުރަކަން އިހުސާސް ކުރެވޭނެއެވެ. ފަހަރެއްގައި އިންސާނާއަށް އެކަން އިހުސާސް ނުކުރެވިވެސް ހުރެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޔަގީންވާ ކަމަކީ ހަށިގަނޑުގެ ކޮންމެވެސް ގުނަވަނަކަށް އެެ ވަރުބަލިކަން ވެރިވެފައިވާނެކަމެވެ. އެހެން ކަމުން ނިދުމާ އަރާމުކުރުމަކީ އެ ގުނަވަނަކަށް ނުވަތަ ހަށިގަނޑަކަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާނެ ކަމެކެވެ. އޭގެ މަސައްކަތް އޭގެ ފުރިހަމަގޮތުގައި ހިނގާނީ އޭރުންނެވެ. ނޫންކަމުގައި ވަނީނަމަ އެ ހަށިގަނޑެއްގެ ސިއްޙަތު ދުޅަހެޔޮކަންމަތީ ހުރުމަކީ ވަރަށް ނާދިރުކަމެކެވެ.
އެކިމީހުންނަށް ނިދި ބޭނުންވާނީ އެކިމިންވަރަށެވެ. ނަމަވެސް އެވްރެޖް އިންސާނަކަށް މަދުވެގެން 8 ގަޑިއިރު ނިދި ބޭނުންވެއެވެ. މުރާސިލުން ދެކެލައްވާ ގޮތުގައި މި 8 ގަޑިއިރުގެ ނިދި ހަމަކުރަންޖެހޭނީ ރޭގަނޑުގެ ވަގުތުތަކުގައެވެ. އެހެނީ ރޭގަނޑުގެ، 1 ގަޑިއިރުގެ ނިދީގެ މަންފާ، ދުވާލުގެ 2 ގަޑިއިރުގެ ނިދިންވެސް ނުލިބޭކަމަށް ދިރާސާތަކުން ދައްކާތީއެވެ. ދުވާލުގެ ވަގުތުގައި އަރާމުކޮށްލުމަށް ވެސް ވަގުތުކޮޅެއް ދިނުން މުހިންމެވެ. ރަނގަޅީ މެންދުރުފަހުގެ ވަގުތެއްގައި ބައިގަޑިއިރުގެ ވަގުތެއް އަރާމުކޮށްލުމަށް ހޭދަކުރުމެވެ. ނިދުމާއި އަރާމުކުރުމަކީ އިންސާނާގެ ނަފްސަށާއި ޖިސްމަށް ތާޒާކަމާއި ދިރުން ގެނުވަނިވި ކަމެކެވެ، ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތަކަށް ނިދުމާއި އަރާމު ކުރުމަކީ ވަރަށްވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ހާސްކަން ކުޑަ ދިރިއުޅުން:
މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ދިރިއުޅެމުން މިދަނީ ހާސްކަން އިންތިހާއަށް ވެރި ކުރަނިވި ދުނިޔެއެއްގައެވެ. އިންސާނާގެ ވަށައިގެން އެކި ދިމަ ދިމާލުން މިއަދު އިންސާނާދަނީ ފިތި ބާރުވަމުންނެވެ. އެކި އެކި ފިކުރުތަކާ ހިޔާލުތަކުން އިންސާނާގެ ސިކުނޑިއަށް ބާރުކުރަމުންނެވެ. މިދަންނަވަނީ ހިޔާލުތަކާއި ވިސްނުން ތަކުން ދުރުވެ ހުރުމުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް އެކަންކަމުގައި ހައްދުފަހަނަ އަޅައި ނުދިއުމަށެވެ. އެހެނީ ވިސްނުންތަކާއި ހިޔާލުތަަކަކީ އިންސާނާގެ ސިކުނޑިއަށް ބުރަ ކުރަނިވި ކަންތައް ތަކެކެވެ. ހިޔާލުތަަކާއި ފިކުރުތަކުގައި ހައްދުފަހަނަ އަޅައިފި ކަމުގައިވަނީނަމަ އިންސާނާބަލިކޮށްލާނެކަމީ ޝައްކެތް ހުރިކަމެއް ނޫނެވެ. އެކި އެކި ގޮތް ގޮތަށެވެ. ލޭގެ ޕުރެޝަރު މަތިވެ ބޮޑެތި އެހެން ބަލިތަކަށް މަގުފަހި ކުރުވަމުންނެވެ. އަދިވެސް އެތަށް ކަމެއް މިކަމުގައި ހިމެނެއެވެ.
ހާސްދުނިޔެއިން އެއްކިބާވެ ހިތްފަސޭހަ ދިރިއުޅުމެއް އުޅުމަކީ ނުލާހިކު ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. މީހާގެ ޒިންމާ ބޮޑުނަމަވެސް ހާސްކަން ކުޑަ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވޭނެއެވެ. ދުނިޔޭގެ މާހައުލަށް ނިކުތުމާއި އާއިލާއާއި އެއްކޮށް ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ ހިތްފަސޭހަ ދިރިއުޅުމަކަށް ތިމާގެ ދިރިއުޅުން ބައްޓަންވެގެން ދާނޭ ކަމެކެވެ. ހަމަޖެހިގެން ފިސާރި އުފަލުގަ އުޅެވޭނެއެވެ. ސިކުނޑިއަށް ލުއިކަން އިހުސާސް ކުރެވި ބަލިތަކުން ދުރުވާނެއެވެ. ހާސްކަން ކުޑަ ދިރިއުޅުމެއް އުޅުމަކީ އިންސާނާގެ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ސިއްޙަތު ރަނގަޅު ކޮއްދޭ ކަމެކެވެ. ދުޅަހެޔޮ ދިރިއުޅުމަކަށް މަރްޙަބާ ކިޔޭނީ ހާސްކަން ކުޑަ ދިރިއުޅުމެއް ބިނާ ކުރެވިގެންނެވެ.
ސާފު ތިމާވެއްޓެއް:
ތިމާ ދިރިއުޅޭ މާހަލަކީ ތިމާއަށް ހިތްހަމަޖެހުމާއި އުފާ ގެނުވަނިވި ތަނެކެވެ. ވަސްމީރު ޖައްވެއް ލިބިގެން ވުމަކީ އެއީ އިންސާނަކަށް ލިބޭނެ ވަރަށްވެސް ބޮޑު ނިޢުމަތެކެވެ. ނަމަވެސް ތަޣައްޔަރު ވެފައިވާ ތިމާވެއްޓެއްގައި ދިރިއުޅެން ޖެހުމަކީ އެއީ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ. މުޖުތަމައުގައި ފެތުރޭ ގިނަ ބަލިމަޑުކަމުގެ އެއް ސިއްރެއް ކަމަށް، ނުސާފު ތިމާވެއްޓެއްއޮތުން ވަނީ އާންމުކަމަކަށްވެފައެވެ.
ތިމާވެށި ސާފުވާންވީ ކިހިނަކުންހެއްޔެވެ؟ ވަޔާއި ފެނާއި ބިމާއި އަދި މިނޫންވެސް ހުރިހައި ކަމެއް ސާފުވާން ޖެހޭނެއެވެ. މި ދެންނެވުނު ކަންތަކަކީ އިންސާނާގެ ދިރިއުޅުމުގެ މުހިންމު އަސާސްތަކެކެެވެ. ވީއިރު ނުސާފު ވައި ނުވަތަ ނުސާފު ފެން އިންސާނާއަށް ލިބޭ ކަމުގައި ވާނަމަ ބަލިމަޑުކަމަކަށް އިންސާނާ ހުށެހެޅުމަކީ ވަރަށްވެސް ގާތުގައި ވާކަމެކެވެ. އެކި ކަހަލަ ބަލިމަޑުކަމެވެ. ނުސާފު ތިމާވެއްޓަކުން ޖެހިދާނެ ބަލިތަކުގެ އަދަދު އިންތިހާއެވެ. ސާފު ތިމާވެއްޓަކުން، އިންސާނާ، ލާ ނޭވަޔާއި އެކު ހަށިގަނޑުގެ ތެރެއަށް ވަދެގެން ދާ ތާޒާ ފިނި ވަޔަކީ، އިންސާނާއަށް ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ފިނިކަމަކާއި އަރާމެއް ދެނުވި އެއްޗެކެވެ. އެހެންކަމުން ދުޅަހެޔޮ ސިއްޙަތަކަށް ސާފު ތިމާވެއްޓެއްގެ ބޭނުން އިންތިހާއަށް ބޮޑެވެ.
ފައިދާހުރި ކާނާ ކެއުމާއި، ގަވައިދުން ކަސްރަތުކުރުމާއި، ނިދުމާއި އަރާމުކުރުމާއި، ހާސްކަން ކުޑަދިރިއުޅުމެއް އަދި ސާފު ތިމާވެއްޓެއް ލިބިފައި ވުމަކީ ދުޅަހެޔޮކަންމަތީ މިދުނިޔޭގައި ދިރިއުޅުމަށް ވަރަށްވެސް މުހިންމު ކަމެކެވެ. ކާމިޔާބު ހިތްފަސޭހަ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވޭނީވެސް އޭރުންނެވެ.