ދޫންޏަކީ ގިނަ ބަޔަކު އޮޅުކޮށްގެން ގެންގުޅެން ބޭނުންވާ، ވަރަށް ހިތްގައިމު އަދި އޮޅު އެއްޗެކެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ދޫނި ގެންގުޅުމަކީ ބައެއް މީހުންނަށް ސިއްހީ ގޮތުން ނުރައްކާތެރި މައްސަލަތައް ކުރިމަތިކުރުވާ ކަމަކަށް ވެދާނެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް ދޫނި އެލާޖީގެ މައްސަލައަކީ ވަރަށް ސީރިއަސްކޮށް ބަލަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ކިނބިހި އެޅުމާއި ނޭފަތުން ފެންއައުމުގެ މައްސަލައެއް ނޫންކަން އެނގި ތިބުން މުހިންމެވެ. އެހެނީ މިއީ ފަރުވާ ކުޑަކޮށްފިނަމަ ދިގުމުއްދަތުގައި ފުރާނައަށްވެސް ނުރައްކާ ކޮށްފާނެފަދަ އެލާޖީއެކެވެ.
1. ދޫނި އެލާޖީ އުފެދޭ ސަބަބުތައް!
ދޫނި އެލާޖީ އުފެދުމަށް މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ތަފާތު ކަންތައްތަކެއް މެދުވެރިވެއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި:
. ފިޔަކުނޑި (Feather dust): ދޫނީގެ ފިޔައިގެ ބުޑުން ނުކުންނަ ވަރަށް ކުދިކުދި ހިމަ ކުނޑިތަކަކީ އެލާޖީ އުފައްދާ އެއްޗެކެވެ.
. ހަންކުނޑި (Dander): ދޫނީގެ ހަންގަނޑުން ބައިބަޔަށް ނުކުންނަ ކުދިކުދި ތެތް ހަންކުނޑިތަކަކީވެސް އެލާޖީގެ ސަބަބެކެވެ.
. ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި (Droppings): ދޫނީގެ ބޮޑުކަމުދާ ތަކެތި ހިކޭފަހުން، އެއިން ވެސް ޕްރޮޓީންތައް ވައިގެ ތެރޭގައި އުދުހި އިންސާނުންގެ ނޭވާލާ ނިޒާމަށް ވަދެ، އެލާޖީގެ އަސަރު ފޯރުވަން ފަށައެވެ.
. ކުޅުގައި ހުންނަ ޕްރޮޓީން (Saliva proteins): ދޫނީގެ ކުޅުގައި ހުންނަ ބައެއް ޕްރޮޓީންތަކަކީވެސް އެލާޖީ އުފައްދާ އެއްޗެކެވެ. ޚާއްސަކޮށް ޖަންގަލިތަކުގައި ދިރިއުޅުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގައިވާ ދޫނިތައް ފަދަ ދޫނިތަކުގެ ކުޅުގައި މިފަދަ ޕްރޮޓީންތައް ގިނަވެއެވެ.
މި ހުރިހާ ބާވަތެއްގެ ކުނޑިތަކާއި ޕްރޮޓީންތައް ވައިގެ ތެރޭގައި އުދުހި، ނޭވާއާއެކު ފުއްޕާމެއަށް ވަދެ އެލާޖީގެ އަސަރު ފޯރުވައެވެ.
2. އެންމެ އަވަހަށް ފެންނަ އަލާމާތްތައް (Allergic Rhinitis & Asthma-like)!
ދޫނި އެލާޖީ ޖެހުމުން އެންމެ އަވަހަށް ފެންނަ އަލާމާތްތަކަކީ ރޯގާޖެހުން އަދި ނޭވާ ހިއްލުމުގެ އަލާމާތްތަކެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި:
. ކިނބިހި އެޅުން، ނޭފަތުން ފެންއައުން، ނޭފަތް ބެދުން.
. ލޯ ހިރުވުން، ލޮލުން ފެންއައުން، އަދި ލޯ ރަތްވުން.
. ނޭވާލުމުގައި ދަތިތަކެއް ދިމައިވުން، ކެއްސުން، ނޭވާ ކުރުވުން (ޚާއްސަކޮށް ނޭވާ ހިއްލާ މީހުންނަށް).
މިފަދަ އަލާމާތްތައް ފެންނަނީ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުން "ހިސްޓަމީން" ކިޔާ މާއްދާއެއް ދޫކުރުމުންނެވެ.
3. ދިގު މުއްދަތަށް ދިމާވާ މައްސަލަތައް (Bird Fancier’s Lung / Hypersensitivity Pneumonitis)!
މިއީ ދޫނި އެލާޖީއާ ގުޅިގެން ޚާއްސަ ގޮތެއްގައި ދިމާވާ ވަރަށް ސީރިއަސް މައްސަލައެކެވެ. މި ބަލިޖެހެނީ ދޫނި ފަދަ ދިރޭ ތަކެއްކާއި ގައިގޯޅިވެ އުޅުމުގައި ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ހޭދަކުރުމުންނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އެލާޖީއެއް ނޫނެވެ. މިއީ ފުއްޕާމޭގެ ތެރޭގައި އިންފްލެމޭޝަން (Inflammatory reaction) ހިނގުމުގެ ސަބަބުން ދިމާވާ ބައްޔެކެވެ. މި ބަލީގެ އަލާމާތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ދާއިމީކޮށް ކެއްސުން، ނޭވާ ކުރުވުން، ވަރުބަލިވުން، އަދި ބައެއް ފަހަރު ހުންއައުން ހިމެނެއެވެ. މި ބައްޔަށް ޝައްކު ކުރެވޭނަމަ، އެކްސްރޭ ނުވަތަ ސީޓީ ސްކޭން ހަދައިގެން ފުއްޕާމޭގައި އިންފެލެމޭޝަން ނުވަތަ ފުއްޕާމޭ ހަލާކުވެފައި ހުރި މިންވަރު ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ.
މި ބައްޔަށް ފަރުވާ ނުކޮށް ދޫކޮށްލައިފިނަމަ، ފުއްޕާމެއަށް ދާއިމީގޮތެއްގައި ގެއްލުންތަކެއް ލިބި، ނޭވާލުމަށް ދާއިމީ މައްސަލަތަކެއް ދިމާވުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ.
4. ބައެއް މީހުންނަށް މި ބަލި ޖެހެނީ ކީއްވެ؟
. ޖެނެޓިކްސް (Genetics): ބައެއް މީހުންގެ ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމު، އެލާޖީ އުފައްދާ މާއްދާތަކަށް ރައްދު ދިނުމުގައި އަވަސްވެގަނެ، އެ އަވަސްކަމުގައި ކުރިނުހޯދި ނާކާމިޔާބާ ކުރިމަތިލާން ޖެހެއެވެ. މިއީ އެފަދަ މީހުންގެ އުފެދުމުގައިވެސް ހުންނަ ޠަބީއީ ސިފައެކެވެ. މިފަދަ މީހުންނީ އެލާޖެން ސެކްސިޓިވް މީހުންނޭ ބުނެވެއެވެ.
. މާހައުލު (Environment): ގެއެއްގައި ދޫނި ގެންގުޅޭ މީހުންނާއި، ޕެޓް ޝޮޕްތަކުގައި ނުވަތަ ދޫންޏާ ގުޅުންހުރި މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް މި ބަލި ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑެވެ.
. ދިފާއީ ރައްދުގައި ހައްދުފަހަނަ އެޅުން (Immune Overreaction): ހަށިގަނޑުގެ ދިފާޢީ ނިޒާމުން ހަށިގަނޑަށް ގެއްލުން ނުދޭ ޕްރޮޓީންތައްވެސް ނުރައްކާތެރި މާއްދާތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދެކި، އެއާ ދެކޮޅަށް މަސައްކަތްކުރުމުން މިފަދަ މައްސަލަތައް ދިމާވެއެވެ. މި ހާލަތިގައި ހަށިގަނޑަށް ގެއްލުން ނުދޭ ޕްރޮޓީން ތަކަކީވެސް ގެއްލުން ހުރި ތަކެތި ކަމަށް ހަށިގަނޑު ދެކެންފަށައެވެ. އަދި އެތަކެއްޗަށް ހަމާލާދީ ހަދައެވެ.
5. ރައްކާތެރިވުމާއި ފަރުވާ!
ދޫނި އެލާޖީއިން ރައްކާތެރިވުމާއި، އެލާޖީ ޖެހިފައިވާނަމަ ފަރުވާ ކުރުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
. އަލާމާތްތައް ގިނަގިނައިން ފެންނަ ނަމަ، ދޫންޏާ ގުޅުން ހުރި މާހައުލުން ދުރުވުން ނުވަތަ ދޫނި ގެންގުޅުން ހުއްޓާލުން.
. ގޭތެރޭގެ ވައި ތާޒާކޮށް ބެހެއްޓުމަށް އެއަރ ޕިއުރިފައިޔާ (ހެޕާ ފިލްޓަރު ހުންނަ) ބޭނުންކުރުން. މިކަމުގެ ސަބަބުން ވައިގެ ތެރޭގައި އުދުހޭ ކުނޑިތައް މަދުވާނެއެވެ.
. ދޫނި ކޮށި އަދި ގޭތެރެ ގަވައިދުން ސާފުކުރުން. ސާފުކުރާއިރު މާސްކެއް އަޅައިގެން މަސައްކަތްކުރުމަކީ ކުނޑި ހަށިގަނޑަށް ވަނުން މަދުކުރާނެ ކަމެކެވެ.
. ފަރުވާއެއްގެ ގޮތުގައި: އެންޓިހިސްޓަމީންސް، ނޭފަތަށް ޖަހާ ސްޕްރޭ، އަދި ނޭވާ ހިއްލާ މީހުން ބޭނުންކުރާ އިންހޭލާ ފަދަ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރެވިދާނެއެވެ.
. ދޫނި އެލާޖީގެ ސަބަބުން ފުއްޕާމޭގައި އިންފެކްޝަން (Bird Fancier’s Lung) އުފެދިފައިވާނަމަ، ސްޓީރޮއިޑްސް ފަދަ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމަށްފަހު ދޫންޏާ މުޅިން ދުރުވާން ޖެހިދާނެއެވެ.
ކުރުކޮށް ބުނާނަމަ ދޫނި އެލާޖީއަކީ ހަމައެކަނި ކިނބިހި އެޅުމުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ދޫންޏާ ގުޅުން ހުރި މާހައުލުގައި ދިގު މުއްދަތަކަށް ހޭދަކޮށްފިނަމަ، ފުއްޕާމެއަށް ސީރިއަސް އަދި ދާއިމީ ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން، ޑޮކްޓަރުން މިފަދަ އެލާޖީތައް ސީރިއަސްކޮށް ބަލަނީ މިހެންވެއެވެ. ދޫންޏެއް ގެންގުޅެން ގަސްތުކުރާނަމަ ނުވަތަ ގެންގުޅޭނަމަ، މިކަންކަމަށް ސަމާލުވެ، ސިއްހީ ރައްކާތެރިކަމަށް އިސްކަންދިނުމަކީ ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.
ހަވާލާ: ހެލްތް ލައިން (2025)، "އަވަރ ޕެޓްސް، އަވަރ ލަންގްސް!"