ތާރީހީ ގޮތުން ބަލާއިރު، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ދުވަސްވީ ލިޔުންތައް ފެނިފައިވަނީ މިހާރުގެ އިރާގު ނުވަތަ މެސޮޕޮޓޭމިއާގެ ސަރަހައްދުގައި އޮތް ސުމޭރިއާގެ ހަދާރަތުންނެވެ.
މި ލިޔުންތަކަކީ މީލާދީން 3100 އަހަރު ކުރިން، އެ ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅުނު މީހުން ބޭނުންކޮށްފައިވާ ލިޔުންތަކެއް ކަމަށް ތާރީހީ ހޯދުންތަކުން ދައްކައެވެ.
އެ ދުވަސްވަރު ލިޔުމަށްޓަކައި ސުމޭރިއާ މީހުން ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ހާއްސަ ވައްތަރެއްގެ އަކުރުތަކެކެވެ. "ކިޔުނިފޯމް" ގެ ނަމުން ނަން ދެވިފައިވާ މި ލިޔުންތައް ލިޔަމުން ދިޔައީ މަށިން ހަދާފައި ހުންނަ ބޯޑުތަކެއް ނުވަތަ ޓެބްލެޓްތަކެއްގައެވެ. މިގޮތަށް ލިޔުމަށް ފަހު، އެ ލިޔުންތައް ގިނަ ދުވަހަށް ރައްކާކުރުމުގެ ގޮތުން އަވީގައި ހިއްކައި ނުވަތަ އަލިފާނުން ފިހެ ހަރުކުރެއެވެ. މީގެ ސަބަބުން އެތައް ހާސް އަހަރެއް ވީއިރުވެސް މި ލިޔުންތައް ނެތިނުގޮސް މިއަދާ ހަމައަށް ވަނީ ފެންނަން ހުރެފައެވެ.
ސުމޭރިއާ މީހުން ލިޔަން ފެށުމުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ ހަމައެކަނި ވާހަކަ ލިޔުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެމީހުން މިކަން ކުރީ ދުވަހުން ދުވަހަށް ކުރަންޖެހޭ މުހިންމު ރެކޯޑުތައް ބެލެހެއްޓުމަށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ވިޔަފާރީގެ މުއާމަލާތްތަކާއި، ރައްޔިތުންގެ އަތުން ނަގާ ޓެކްސްގެ ހިސާބުތަކާއި، ގައުމުގެ ގާނޫނުތައް ލިޔެ ރައްކާކުރުން ހިމެނެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ނިޒާމު ހަރުދަނާވެ، މައުލޫމާތު ރައްކާކުރެވޭނެ ގޮތްތައް ފަހިވެގެން ދިޔައެވެ.
މިހާތަނަށް ފެނިފައިވާ މިފަދަ ލިޔުންތަކުގެ ތެރޭގައި ވަރަށް ފާހަގަކޮށްލެވޭ މުހިންމު ލިޔުންތައް ހިމެނެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ލިޔުމަކީ "ސުމޭރިއަން ކިންގް ލިސްޓް" އެވެ. މިއީ ސުމޭރިއާގައި ރަސްކަން ކުރެއްވި ރަސްރަސްކަލުންނާއި އެބޭފުޅުންގެ ދަރިކޮޅުތަކުގެ ނަންތައް ތަރުތީބުން ލިޔެފައިވާ ލިސްޓެކެވެ. މީގެ އިތުރުން އިދާރީ ހިންގުމާ ގުޅޭ ތަފާތު ރެކޯޑުތަކާއި އެއްބަސްވުންތައް ވެސް މި ލިޔުންތަކުގެ ތެރެއިން ފެނިފައިވެއެވެ.
މި ހޯދުންތަކަކީ އިންސާނީ ތާރީހު ދެނެގަތުމަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ. ޒަމާނީ އިރާގުން ފެނުނު މި ލިޔުންތަކުގެ ސަބަބުން، އިހުގެ މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި އެމީހުންގެ ސަގާފަތް މިއަދުގެ ޖީލުތަކަށް އެނގިގެން ގޮސްފައިވެއެވެ. އަދި ލިޔަންކިޔަން ދަސްވުމަކީ އިންސާނުންގެ ތަރައްގީގައި ކިހާ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރި ކަމެއްކަން މި ތާރީހުން ހެކިދެއެވެ.