ބަންގްލަދޭޝްގެ ކުރީގެ ޕްރައިމް މިނިސްޓަރު ހާލިދާ ޒިއާއަކީ އެ ގައުމުގެ ސިޔާސީ މައިދާނުގައި އެންމެ ނުފޫޒުގަދަ އެއް ލީޑަރެވެ.
ވާދަވެރި ޝައިހް ހަސީނާގެ ވެރިކަމުގައި އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ގޭ ބަންދުގައާއި ޖަލުގައި ހޭދަކުރެއްވުމަށް ފަހު، އެ ކަމަނާ މިނިވަންވެވަޑައިގެންނެވިއެވެ. މިއީ ސިޔާސީ ގޮތުން ބަދަލު ހިިފުމުގެ ރޫހެއްގައި ހިންގި ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ޝަރީއަތްތަކަކަށް ފަހު ލިބިވަޑައިގެންނެވި ފުރިހަމަ މިނިވަންކަމެކެވެ.
ހާލިދާ ޒިއާ ސިޔާސީ ދާއިރާއަށް ވެދެވަޑައިގަތީ އެ ކަމަނާގެ ފިރިކަލުން އަދި ކުރީގެ ރައީސް ޒިއާއްރަހުމާން 1981 ވަނަ އަހަރު އަވަހާރަކޮށްލުމާ ގުޅިގެންނެވެ. އޭރު ބަންގްލަދޭܫް ނޭޝަނަލިސްޓް ޕާޓީ (ބީއެންޕީ) ވެއްޓިފައި އޮތް އަނދަވަޅުން ނަގައި، ޕާޓީ ވަރުގަދަ ކުރެއްވުމުގައި އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވި އެވެ. ގޭތެރޭގެ ދިރިއުޅުއްވުމެއްގައި ހުންނެވުމަށް ފަހު، ގައުމީ ލީޑަރަކަށް އަދި ޑިމޮކްރަސީގެ ރަމްޒަކަށް އެ ކަމަނާ ބަދަލުވެވަޑައިގަތީ ވަރަށް ހަލުވިކޮށެވެ.
އެ ކަމަނާގެ ސިޔާސީ ހަޔާތުގެ އެންމެ ކާމިޔާބު ދުވަސްތަކަކީ 1991 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި އާންމު އިންތިހާބެވެ. އެ އިންތިހާބު ކާމިޔާބު ކުރައްވައި، ބަންގްލަދޭܫްގެ ތާރީހުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އަންހެން ޕްރައިމް މިނިސްޓަރުގެ މަގާމަށް ވަޑައިގެންނެވި އެވެ. މިއީ މުސްލިމް ގައުމެއްގައި އަންހެނަކު ސަރުކާރު ހިންގުމާ ހަވާލުވި ދެވަނަ ފަހަރެވެ. އޭގެ ފަހުން 2001 ވަނަ އަހަރު ވެސް ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ހޯއްދަވައި ދެވަނަ ފަހަރަށް ފަސް އަހަރުގެ ދައުރެއް ފުރިހަމަ ކުރެއްވި އެވެ.
ބަންގްލަދޭܫްގެ ސިޔާސީ މަސްރަހު ފާއިތުވި ތިން ދައުރު ބައްޓަންވެފައި އޮތީ "ބެޓްލިން ބޭގަމްސް" ގެ ގޮތުގައި މަޝްހޫރުވެފައިވާ ހާލިދާ ޒިއާ އަދި ޝައިހް ހަސީނާގެ ވާދަވެރިކަމުގެ މައްޗަށެވެ. އެއް ބޭފުޅަކު އަނެއް ބޭފުޅަކަށް ވެރިކަން ބަދަލުވަމުން ދިޔައިރު، ސިޔާސީ ހަމަނުޖެހުންތަކާއި ހަޅުތާލުތަކަކީ އާންމު ކަމަކަށް ވެފައި އޮތެވެ. ނަމަވެސް 2009 ގައި ހަސީނާ ވެރިކަމަށް ވަޑައިގެންނެވި ފަހުން، ހާލިދާ ޒިއާގެ މައްޗަށް ސިޔާސީ ޕްރެޝަރު ބޮޑުކޮށް، އެތައް ދައުވާއެއް އުފުލި އެވެ.
ހަސީނާގެ ވެރިކަމުގައި، 2018 ވަނަ އަހަރު ކޮރަޕްޝަންގެ ދައުވާތަކެއް ސާބިތުވެ ހާލިދާ ޒިއާ 17 އަހަރަށް ޖަލަށް ލެވުނެވެ. މި ދައުވާތަކަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން އުފައްދާފައިވާ ދައުވާތަކެއް ކަމަށް ބީއެންޕީންނާއި ބައިނަލްއަގުވާމީ ބައެއް ޖަމިއްޔާތަކުން ބުނަމުން ދިޔަ އެވެ. ޖަލުގައި ހުންނެވި ދުވަސްވަރު އެ ކަމަނާގެ ސިއްހީ ހާލަތު ވަރަށް ބޮޑަށް ގޯސްވެ، ފަހުން ގޭ ބަންދަށް ބަދަލުކުރެވުނެވެ. އެ ކަމަނާ ގެންދަވަނީ ފުރަމޭގެ ބަލިތަކާއި ހިތުގެ ބަލިތަކަށް ދިގު މުއްދަތަކަށް ފަރުވާ ހޯއްދަވަމުންނެވެ.
މިދިޔަ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޮގަސްޓް މަހު ބަންގްލަދޭޝްގައި ދަރިވަރުން ކުރިއަށް ގެންދިޔަ ވަރުގަދަ މުޒާހަރާތަކާ ގުޅިގެން ޝައިހް ހަސީނާ ގައުމު ދޫކޮށް ވަޑައިގަތުމާ އެކު، ހާލަތު މުޅިން ބަދަލުވި އެވެ. އެ ގައުމުގެ ރައީސް ވަނީ ހާލިދާ ޒިއާ ވަގުތުން މިނިވަން ކުރުމަށް އަމުރު ކުރައްވާފަ އެވެ. މިއާ އެކު އެތައް އަހަރަކަށް ފަހު ފުރަތަމަ ފަހަރަށް މިނިވަންކަމުގެ ނޭވާއެއް ލުމުގެ ފުރުސަތު އެ ކަމަނާއަށް ލިބިވަޑައިގެންނެވި އެވެ.
މިނިވަންވެވަޑައިގަތުމަށް ފަހު، ހާލިދާ ޒިއާގެ އެންމެ ބޮޑު އިސްކަމެއް ދެއްވީ ސިއްހީ ފަރުވާއަށެވެ. އެ ކަމަނާ ވަނީ އިތުރު ފަރުވާއަށް އިނގިރޭސިވިލާތަށް ވަޑައިގަތުމަށް މަސައްކަތް ފައްޓަވާފަ އެވެ. އުމުރުފުޅުން 79 އަހަރުގައި މިއަދު އެކަމާ ވަނީ އަވަހާރަވެފައެވެ. އެ ކަމަނާގެ ހަޔާތްޕުޅަކީ ބަންގްލަދޭܫްގެ ޑިމޮކްރަސީގެ ދަތުރުގައި ދުވަހަކުވެސް ފޮހެވޭނެ ނަމެއް ނޫނެވެ.