ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދިގު ތާރީހުގައި މިހާތަނަށް އައި އެންމެ ބޮޑު އިންގިލާބީ ބަދަލަކީ، މީލާދީން 1153 ވަނަ އަހަރު ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ދީނީ ގޮތުން އައި ބަދަލެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ސަގާފަތާއި، އާދަކާދައާއި، ވެރިކަން ހިންގުމުގެ ނިޒާމު މުޅިން އެހެން ގޮތަކަށް ބައްޓަންވެގެން ދިޔަ ތާރީހީ ހާދިސާއެކެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް ފެންނަން އޮތް "ދިވެހިވަންތަ" ސިފަތަކުގެ އަސްލަކީ ކާބަފައިން ނިންމި މި މުހިންމު ނިންމުމެވެ. މި ބަދަލާއެކު ރާއްޖެވީ އިންޑިއާ ކަނޑުގައި އޮތް އެންމެ ސުލްހަވެރި އަދި އެއްބައިވަންތަ އެއް ގައުމަށެވެ.
އިސްލާމްދީން ރާއްޖެއަށް އައުމުގެ ކުރިން، ގާތްގަނޑަކަށް 1400 އެއްހާ އަހަރު ވަންދެން ދިވެހިން ތިބީ ބުދު ދީނުގެ މީހުންގެ ގޮތުގައެވެ.
ރާއްޖޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ފެންނަން ހުރި އާސާރީ ތަންތަނާއި ހަވިއްތަތަކުން މިކަން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސާބިތުވެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ލާމު އަތޮޅާއި ގާފު ދާލު އަތޮޅު ފަދަ ތަންތަނުން ފެނިފައިވާ ބޮޑެތި ހަވިއްތަތަކާއި، ގަލު ވަޑާންތަކުން ދައްކުވައިދެނީ އޭރުގެ ދިވެހިންގެ މެދުގައި ބުދު ދީނުގެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް އަށަގެންފައި އޮތް ކަމެވެ. ނަމަވެސް އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތު ލިބުމާއެކު، މި ހުރިހާ ކަމެއް ދޫކޮށް ދިވެހިން ވަނީ ހައްގު މަގު އިހުތިޔާރުކޮށްފައެވެ.
ރާއްޖެ އިސްލާމްވި ހާދިސާއާ ގުޅުވައިގެން އެންމެ މަޝްހޫރު ވާހަކައަކީ ރަންނަމާރި ވާހަކައެވެ. ތާރީހީ ލިޔުންތަކުގައިވާ ގޮތުން ރާއްޖެ އިސްލާމްކުރެއްވުމުގައި އިސް ދައުރެއް އަދާކުރެއްވީ މަޣުރިބުކަރައިގެ ބޭފުޅެއް ކަމަށްވާ އަބުލް ބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ރާއްޖެ ވަޑައިގެން އުޅުއްވި ދުވަސްވަރު، ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައި އޮތް ބިރުވެރިކަމެއް ކަމަށްވާ "ރަންނަމާރި" ކިޔާ އިފުރީތެއްގެ ކިބައިން ދިވެހިން ސަލާމަތްކޮށްދެއްވީ ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ ބަރަކާތުން ކަމަށް ކިޔައިއުޅެއެވެ. މި ހާދިސާއަށްފަހު އޭރުގެ ރަސްގެފާނު އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރެއްވިއެވެ.
ދުނިޔޭގެ މަޝްހޫރު ދަތުރުވެރިޔާ އިބްނު ބަތޫތާ ރާއްޖެއަށް ކުރެއްވި ޒިޔާރަތުގައި ލިޔުއްވާފައިވާ ލިޔުންތަކަކީ މި ތާރީހުގެ ވަރަށް މުހިންމު މަސްދަރެކެވެ.
އިބްނު ބަތޫތާ ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، "ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، ރައްޔިތުންނަށް އިސްލާމްވުމަށް އަމުރުކުރެއްވި،" އެވެ. އަދި އޭގެ ފަހުން ރަސްގެފާނުގެ ނަންފުޅަކީ އައްސުލްތާން މުހައްމަދު އިބްނު އަބްދިއްﷲ ކަމުގައި ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. އިބްނު ބަތޫތާގެ ލިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އޭރުވެސް ރާއްޖޭގައި އަބުލް ބަރަކާތުގެ މަގާމު ވަރަށް މަތިވެރިކޮށް ދިވެހިން ދެކެމުން އައިސްފައިވެއެވެ.
ރާއްޖެ އިސްލާމްވިކަން ސާބިތުކޮށްދޭ އެންމެ ވަރުގަދަ ރަސްމީ ލިޔުމަކީ އިސްދޫ ލޯމާފާނެވެ. މިއީ މީލާދީން 1195 ވަނަ އަހަރު ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. މި ލޯމާފާނުގައި، ދިވެހި ރަސްގެފާނު އިސްލާމްވެވަޑައިގެން، ބުދުތައް މުގުރާލުމަށާއި މިސްކިތްތައް ބިނާކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވިކަން ވަރަށް ސާފުކޮށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ދޫދޫމަތިން އައި ވާހަކައެއް ނޫންކަމާއި، މިއީ ދައުލަތުގެ ފެންވަރުގައި ހިނގައިދިޔަ ވަރަށް ބޮޑު ރަސްމީ ބަދަލެއްކަން މިފަދަ ލިޔުންތަކުން ކަށަވަރުވެއެވެ.
އިސްލާމްދީނާ އެކު ދިވެހިންގެ ޝަރުއީ އަދި ގާނޫނީ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައެވެ. ބުދު ދީނުގެ އާދަތަކުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައި އޮތް ގާނޫނުތައް އުވި، އިސްލާމީ ޝަރީއަތުގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށް އަދުލު އިންސާފު ގާއިމުކުރަން ފެށުނެވެ. މިސްކިތްތަކަކީ ހަމައެކަނި ނަމާދުކުރާ ތަންތަނުގެ ގޮތުގައި ނުބަހައްޓައި، އެއީ ތައުލީމު އުނގަންނައިދޭ މަދަރުސާތަކެއްގެ ގޮތުގައި ހަމަޖެހިގެން ދިޔައެވެ. ދިވެހި ބަހަށް އަރަބި ބަހުގެ ނުފޫޒު ފޯރައި، މުއްސަނދި ބަހަކަށް ދިވެހިބަސް ބަދަލުވެގެން ދިޔައީ ވެސް މި ހިސާބުންނެވެ.
މިއަދު ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ސައްތައިން ސައްތަ މުސްލިމް ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުމަކީ، މީގެ 900 ވަރަކަށް އަހަރު ކުރިން ކާބަފައިން އެޅި ހަރުދަނާ ބިންގަލުގެ ނަތީޖާއެވެ. އެ ދުވަހު ދިވެހިން ނިންމި ނިންމުމަކީ، މިނިވަންކަމާއި ސިޔާދަތު ރައްކާތެރިކުރުމުގައި ވެސް އެންމެ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއް ކަމެވެ. އެހެންކަމުން ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމުގެ ތާރީހީ ހާދިސާއަކީ ހަމައެކަނި ފޮތްތަކުގައި ލިޔެފައި އޮތް ވާހަކައެއްގެ ބަދަލުގައި، ދިވެހިންގެ އައިޑެންޓިޓީ ނުވަތަ ޝަހުސިއްޔަތު ބިނާވެފައިވާ މައި ތަނބު ކަމުގައި ވެގެންދެއެވެ.