ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ޒަމާންވީ ދިގު ތާރީހަކާއި މުއްސަނދި ސަގާފަތެއް އޮތް ގައުމަކަށްވާއިރު، ދިވެހިންގެ ލިޔުންތެރިކަމުގެ ތާރީހަކީ ވެސް އެހާމެ ޝައުގުވެރި ވާހަކަތަކެއް އެކުލެވިގެންވާ ކަމެކެވެ.
މީލާދީން 1100 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން 1700 ގެ އަހަރުތަކާ ހަމައަށް ދިވެހިން ބޭނުންކުރަމުން އައީ "ދިވެސް އަކުރު" ގެ ނަމުން ނަން ދެވިފައިވާ ލިޔުމުގެ ނިޒާމެކެވެ. ނަމަވެސް 18 ވަނަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި މި ނިޒާމު ދޫކޮށް، މުޅިން އާ ވައްތަރެއްގެ އަކުރެއް ކަމަށްވާ "ތާނަ" އަކުރު ބޭނުންކުރަން ފެށިއެވެ. މި ބޮޑު ބަދަލު އަންނަން މެދުވެރިވި ސަބަބުތަކާ މެދު ތާރީހީ އިލްމުވެރިންގެ މެދުގައި ވަރަށް ގިނަ ދިރާސާތައް ކުރެވިފައިވެއެވެ.
ދިވެސް އަކުރަކީ އޭގެ އަސްލު އިންޑިއާގެ ދެކުނުގެ ބަސްތަކާއި ސްރީލަންކާގެ ބަސްތަކާ ގުޅިފައިވާ، އަދި ލިޔުމުގައި ވައަތުން ކަނާތަށް ލިޔަމުން އައި އަކުރެކެވެ. މި އަކުރު ބޭނުންކުރި ޒަމާނުގައި ރާއްޖޭގެ ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތަކާއި ފަތްކޮޅުތައް ލިޔެފައި ހުރީ މި އަކުރުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ރާއްޖެ އިސްލާމްވުމަށްފަހު، އަރަބި ބަހާއި އިސްލާމީ ތައުލީމު ރާއްޖޭގައި ފުޅާވާން ފެށުމާއެކު، ދިވެސް އަކުރު ބޭނުންކުރުމުގައި ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވާން ފެށިކަމަށް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކަށްވީ އަރަބި ބަސް ލިޔަނީ ކަނާތުން ވައަތަށް ކަމަށް ވެފައި، ދިވެސް އަކުރު ވައަތުން ކަނާތަށް ލިޔަން ޖެހުމެވެ.
ތާރީހީ އިލްމުވެރިޔާ ނަސީމާ މުހައްމަދު ލިޔުއްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ތާނަ އަކުރު އުފެދިގެން އައި މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ދީނީ އިލްމު އުނގެނުމާއި އުނގަންނައިދިނުމުގައި ދިމާވި މި ދެންނެވި ދަތިކަމެވެ. ދީނީ ފޮތްތައް ލިޔާއިރު ނުވަތަ ޤުރުއާން ތަރުޖަމާ ކުރާއިރު، އެއް ބަސް ކަނާތުން ވައަތަށް އަދި އަނެއް ބަސް ވައަތުން ކަނާތަށް ލިޔަން ޖެހުމަކީ ލިޔުންތެރިންނަށް ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމަކަށް ވިއެވެ. އެހެންކަމުން، އަރަބި ބަހެކޭ އެއްގޮތަށް ކަނާތުން ވައަތަށް ލިޔެވޭނެ، އަދި އަރަބި އަކުރުތަކާ އެއްކޮށް ލިޔަން ފަސޭހަ އަކުރެއްގެ ބޭނުންތެރިކަން އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެން ދިޔައެވެ.
ތާނަ އަކުރު އުފެއްދި މީހުން މިކަން ކޮށްފައިވަނީ ވަރަށް ވެސް ފުރިހަމަ، އަދި ސައިންޓިފިކް ވިސްނުމަކުންނެވެ. މިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ރާއްޖޭގެ ތާރީހު ދިރާސާކުރެއްވި އިނގިރޭސި ވިލާތުގެ އެޗް.ސީ.ޕީ ބެލް ހާމަކުރައްވާފައިވާ ގޮތުގައި، ތާނަ އަކުރުގެ ފުރަތަމަ ނުވަ އަކުރު (ހ، ށ، ނ، ރ، ބ، ޅ، ކ، އަ، ވ) ނަގާފައިވަނީ އަރަބި ނަންބަރުތަކުންނެވެ. އަދި ޖެހިގެން އަންނަ ނުވަ އަކުރު (މ، ފ، ދ، ތ، ލ، ގ، ޏ، ސ، ޑ) ނަގާފައިވަނީ ދިވެހިން އޭރު ބޭނުންކުރި އަމިއްލަ ނަންބަރުތަކުންނެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަކުރުތަކެއް ބަދަލުކޮށްލުމުގެ ބަދަލުގައި، މުޅިން އާ އުފެއްދުމެއްކަން މީގެން ހާމަވެއެވެ.
ތާނަ އަކުރު ރަސްމީކޮށް ބޭނުންކުރަން ފެށިކަމަށް ބެލެވެނީ އުތީމު މަހާރަދުންގެ ވެރިކަމަށްފަހު އައި ދުވަސްވަރުގައެވެ. ބައެއް މުއައްރިޚުން ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި ތާނަ އަކުރު އެންމެ ފުރަތަމަ ބޭނުންކުރެވުނީ "ގަބުޅި ތާނަ" ގެ ގޮތުގައި ސިއްރު ލިޔުންތަކެއް ލިޔުމަށެވެ. ޕޯޗުގީޒުންގެ އަޅުވެތިކަމުގެ ދުވަސްވަރު ދިވެހިންގެ މެދުގައި ސިއްރު މެސެޖުތައް ބަދަލުކުރުމަށް މިފަދަ ފަސޭހަ ނިޒާމެއް ބޭނުންކުރި ކަމަށް ވެސް ރިވާވެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ފަހުން އައިސް، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ދަސްކުރަން ފަސޭހަވުމާއި، ލިޔަން ފަސޭހަވުމުގެ ސަބަބުން މި އަކުރު މުޅި ރާއްޖެއަށް ފެތުރިގެން ދިޔައީއެވެ.
ދިވެސް އަކުރުން ތާނައަށް ބަދަލުވުމަކީ އެއްރެއަކުން ހިނގި ކަމެއް ނޫނެވެ. މީލާދީން 18 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅު ތާނަ އުފެދުނު ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ވެސް ގިނަ ދުވަސްތަކެއް ވަންދެން ރަސްމީ ފަތްކޮޅުތައް ލިޔުމަށް ދިވެސް އަކުރު ބޭނުންކުރިއެވެ. ހާއްސަކޮށް އައްޑޫ އާއި ފުވައްމުލައް ފަދަ ދެކުނުގެ އަތޮޅުތަކުގައި 19 ވަނަ ގަރުނާ ޖެހެންދެން ވެސް ދިވެސް އަކުރު ބޭނުންކޮށްފައިވާކަން ތާރީހީ ލިޔުންތަކުންނާއި މަހާނަ ގާ ތަކުން ފެންނަން އެބަހުއްޓެވެ. މުޅިން ތާނައަށް ބަދަލުވީ އިނގިރޭސިންގެ ހިމާޔަތުގެ ދަށަށް ރާއްޖެ ދިޔަ ފަހުން، 20 ވަނަ ގަރުނުގެ ކުރީކޮޅު ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
މިހާރު އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރާ ތާނަ އަކުރަކީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ވެސް ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފަދަ ޚާއްސަ ސިފަތަކެއް ލިބިގެންވާ އަކުރެކެވެ. ދިވެސް އަކުރު ދޫކޮށް ތާނަ އަކުރަށް ބަދަލުވުމުން ދިވެހި ބަހުގެ އަޑުތައް ލިޔުމަށް ލިބުނު ފަސޭހަކަމާއި، އިސްލާމީ ސަގާފަތާ އޮތް ގުޅުން ބަދަހިވެގެން ދިޔައެވެ. މިއަދު ތާނަ އަކުރަކީ ދިވެހިންގެ އައިޑެންޓިޓީ ނުވަތަ ޝަޚްސިއްޔަތުގެ މުހިންމު ބައެކެވެ. މި ބަދަލަކީ ހަމައެކަނި ލިޔުމަށް އައި ބަދަލެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދިވެހިންގެ ވިސްނުމާއި، ދީނާއި، އަދި ސައިންޓިފިކް އުފެއްދުންތެރިކަން ދައްކުވައިދޭ ދިގު ތާރީހީ ދަތުރެކެވެ.