އިންސާނުންނަކީ މާތްﷲ ދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވި އެންމެ މާތް މަޚްލޫޤުންނެވެ. ކޮންމެ އިންސާނަކަށްމެ ވަކި ނަމެއް ދެވިފައިވަނީ އެމީހެއްގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު ވަކިކޮށް ދެނެގަތުމަށާއި، އެމީހަކަށް ދޭންޖެހޭ އިޙްތިރާމާއި ޤަދަރު ދިނުމަށްޓަކައެވެ. ނަމަވެސް، ހިތާމައަކީ މިއަދުގެ މުޖުތަމަޢުގައި މީހުން ނުރުހޭފަދަ ހުތުރު ވަނަމުން ގޮވުމަކީ އާދައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވެމުންދިއުމެވެ. މިއީ ހަޤީޤަތުގައި އިންސާނީ އަޚްލާޤާއި ތަހުޒީބީ މިންގަނޑުތަކުން ބޭރު، ނާތަހުޒީބު އަމަލެކެވެ.
އިސްލާމްދީނަކީ އިންސާނާގެ ކަރާމާތާއި ޝަރަފު ރައްކާތެރިކުރުމަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބާރުއަޅާ ދީނެވެ. ކީރިތި ޤުރުއާނުގެ އަލްޙުޖުރާތު ސޫރަތުގެ 11 ވަނަ އާޔަތުގައި މާތްﷲ ސީދާ ބަސްފުޅުން ވަނީ އެކަކު އަނެކަކަށް މަލާމާތްކުރުމާއި، ހުތުރު ވަނަމުން ގޮވުން ނަހީކުރައްވާފައެވެ. މުސްލިމަކަށް ވީތީ، އަނެކާގެ ހިތުގައި ޖެހޭފަދަ ނުވަތަ އެމީހަކު ނުރުހޭފަދަ ނަމަކުން މުޚާޠަބު ކުރުމަކީ ދީނީ ގޮތުންނާއި އަޚްލާޤީ ގޮތުން ބޮޑުވެގެންވާ ކުށެކެވެ. ތަހުޒީބު މީހަކީ އަބަދުވެސް އަނެކާގެ އިންސާނީ ކަރާމާތަށް އިޙްތިރާމްކުރާ މީހާ އެވެ.
ނުރުހޭ ވަނަމުން ގޮވުމުގެ ސަބަބުން ފަރުދުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ނޭދެވޭ ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، މީހެއްގެ ޖިސްމާނީ ސިފައަކަށް ނުވަތަ އުނިކަމަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ވަނަން ކިޔުމަކީ އެމީހާގެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޮންނަ އިތުބާރު ގެއްލި، މުޖުތަމަޢާ އެކަހެރިވާން މެދުވެރިވާ ކަމެކެވެ. މިއީ "ބްލީކުރުމުގެ" (bullying) ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމަކަށް ވާއިރު، މީގެ ސަބަބުން މީހުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ގާތްކަމާއި ލޯބި ނެތިގޮސް، ރުޅިވެރިކަމާއި ނަފުރަތު އުފެދެއެވެ. ތަހުޒީބީ މުޖުތަމަޢެއްގެ ބިންގަލަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް އޯގާތެރިވުމާއި، ހިތްނުބައިކަމެއް ނެތި މުޢާމަލާތް ކުރުމެވެ.
ގިނަ ފަހަރަށް ވަނަން ކިޔާ މީހުން އެކަން ކުރަނީ "ސަކަރާތަކަށް" ނުވަތަ "މަޖަލަކަށް" ކަމަށް ބުނެފާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އަނެކާގެ ހިތަށް ތަދުވާ ކޮންމެ ކަމަކީ މަޖަލެއް ނޫނެވެ. ތަހުޒީބީ މީހަކީ ތިމާގެ ދުލުން ބޭރުވާ ކޮންމެ ބަހަކުން އަނެކާއަށް ކުރާނެ އަސަރާ މެދު ވިސްނާލާ މީހާ އެވެ. މީހުންނަށް އިޙްތިރާމް ކުރުމަކީ ތިމާގެ އަމިއްލަ ތަރުބިއްޔަތާއި ފެންވަރު ހުރި މިންވަރު ދައްކައިދޭ ކަމެކެވެ. ހުތުރު ވަނަމުން މީހުންނާ މުޚާޠަބު ކުރުމަކީ ތިމާގެ ނުފަންނުކަމާއި، އަޚްލާޤީ ދަށުދަރަޖަ ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.
ނުރުހޭ ވަނަމުން ގޮވުމުގެ އާދައަކީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުން ނައްތާލަންޖެހިފައިވާ ނާތަހުޒީބު އަމަލެކެވެ. ކޮންމެ މީހަކީވެސް އެމީހެއްގެ ރީތި ނަމުން ގޮވުމަށް ލޯބިކުރާނެ މީހެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި އޮންނަންވީ އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙްތިރާމްކުރުމާއި، ލޯތްބާއެކު މުޢާމަލާތް ކުރުމުގެ ރިތި އާދައެވެ. ހަޤީޤީ ތަހުޒީބަކީ އުސް އިމާރާތްތަކާއި ޒަމާނީ ވަސީލަތްތަކެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަނެކާގެ އިޙްސާސްތަކަށް ގަދަރުކުރަން ދަންނަ، މާތް އަޚްލާޤެއްގެ ވެރިބަޔަކަށް ވުމެވެ.