ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވެރިކަން ކުރާ ރަށް، މާލެ ސިޓީއަކީ މުޅި ރާއްޖޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު، އެންމެ އާބާދީ ބޮޑު އަދި އެންމެ ބޮޑަށް ތޮއްޖެހިފައިވާ ރަށެވެ. މި ކުޑަ ބިމުގެ ނިސްބަތަށް ބަލާއިރު، މުޅި ރާއްޖޭގެ ޖުމްލަ އާބާދީގެ ގާތްގަނޑަކަށް 40 އިންސައްތަ މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ މި ސިޓީގައެވެ. ހިސާބުތަކުން ދައްކާގޮތުގައި ދެލައްކައަށްވުރެ ގިނަ މީހުންގެ އާބާދީއެއް އޮތް މި ސިޓީގައި، މީހުން ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތު އޮތީ އިންތިހާއަށް ދަތި އަދި ނުތަނަވަސް ހާލަތެއްގައެވެ. މިގޮތުން، ބިމުގެ ދަތިކަމާއި އާބާދީގެ ތޮއްޖެހުމުގެ ސަބަބުން މާލޭގައި ދިރިއުޅެމުންދާ ރައްޔިތުން ތަހައްމަލު ކުރަންޖެހިފައިވާ ދިރިއުޅުމުގެ ހާލަތަކީ އިންތިހާއަށް ދަތި ހާލަތެކެވެ.
މާލެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކުގެ ތެރޭގައި، މީހުން އިންތިހާއަށް ތޮއްޖެހުމާއި، އޭގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ނުސާފު ވައިގެ މައްސަލަ ހިމެނެއެވެ. އަދި މެދުކެނޑުމެއް ނެތް ގޮތުގައި އަޑުގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވާ އުނދަގޫތަކަކީވެސް މާލޭގެ ދިރިއުޅުމުގައި ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. އަދި މާލޭގައި އިމާރާތްތައް ކައިރިކައިރީގައި ބިނާކޮށްފައި ހުރުމުގެ ސަބަބުން، ގުދުރަތީ ގޮތުން ލިބެންޖެހޭ ސާފު ވައި އަދި އަލިކަން ލިބުމުން މީހުން ވަނީ މަހްރޫމްވެފައެވެ. އަދި އާންމުންނަށް ހިތްފަސޭހަކޮށްލަން ބޭނުންކުރެވޭނެ ހާމަ ތަންތަނާއި، އިތުރު ބޭނުންތަކަށް ހުސްކޮށް އޮންނަ ބިންތައް ނެތުމުގެ ދަތިކަން މާލޭގައި އޮތީ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައެވެ.
މާލޭގައި ދިރިއުޅެމުންދާ ރައްޔިތުންނަށް މިއަދު ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އަދި އެންމެ ނުތަނަވަސް ގޮންޖެހުމަކީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލައެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ އާއިލާތަކުގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 70 އިންސައްތައާއި 75 އިންސައްތައާ ދެމެދުގެ އަދަދަކީ އަމިއްލަ ބޯހިޔާވަހިކަމެއް ނެތުމުގެ ސަބަބުން ކުއްޔަށް ދިރިއުޅެން މަޖުބޫރުވެފައިވާ މީހުންނެވެ. މާލޭގެ މާކެޓުގައި ކުލީގެ އަގުތައް ހުރީ އާންމު ފަރުދުންނަށް ލިބޭ އާމްދަނީއާ އެއްވެސް ވަރަކަށް ނުބައްދަލު، އިންތިހާ ދަރަޖައިގެ މަތީގައެވެ. އެންމެ ކޮޓަރިއެއްގެ އެޕާޓްމަންޓެއްގެ މަހު ކުލި 10,000 ރުފިޔާއާއި 15,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަގުތަކެއްގައި ހުރިއިރު، ދެ ކޮޓަރީގެ ތަންތަނުގެ އަގުތައް އުޅެނީ 15,000 ރުފިޔާއާއި 25,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގައެވެ. އަދި ތިން ކޮޓަރީގެ ތަންތަނުގެ ކުލި ހުރީ 25,000 ރުފިޔާއިން ފެށިގެން މަތީގައެވެ. ރާއްޖޭގެ އާންމު މަސައްކަތްތެރިއަކަށް މަހެއްގެ މައްޗަށް މުސާރައިގެ ގޮތުގައި ލިބެނީ ގާތްގަނޑަކަށް 8,000 ރުފިޔާއާއި 10,000 ރުފިޔާއާ ދެމެދުގެ އަދަދެކެވެ. މީގެ ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، ލިބޭ މުސާރައިން ކުލި ދެއްކުމަށްފަހު، ކެއިންބުއިމާއި ދިރިއުޅުމުގެ އެހެނިހެން ޒަރޫރީ ބޭނުންތައް ފުއްދުމަށް ބޭނުންވާ ޚަރަދުތައް ހަމަޖެއްސުމަކީ މިހާރު މުސްތަހީލު ކަމަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ.
ވައި ދައުރުވުން ދަތި ގޮތަކަށް ބިނާކޮށްފައިވާ އިމާރާތްތަކުގައި ދިރިއުޅެން ޖެހުމުގެ ސަބަބުން، ހޫނުމިން ކުޑަކުރުމަށްޓަކައި ހުއްޓުމެއްނެތި ފަންކާ ނުވަތަ އޭސީ ބޭނުންކުރަން މަޖުބޫރުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ކަރަންޓު ބިލުތަކަށް ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދު އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. އަދި ކާބޯތަކެތީގެ އަގުތައް މައްޗަށް ދިއުމާއި، ދަތުރުފަތުރުގެ ޚަރަދުތައް ބޮޑުވުމަކީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ މާލީ ހާލަތަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ކުރާ ކަންކަމެވެ. އަދި ނަތީޖާއެއްގެ ގޮތުން، އާންމު ރައްޔިތުންގެ އަތްމަތި ހުސްވެ، އާންމު ދިރިއުޅުމުގެ ޒަރޫރީ ކަންކަން ފުއްދުމަށްޓަކައި ދަރަނިވެރިވާންޖެހޭ ހާލަތަށް ވަނީ މަޖުބޫރުވެފައެވެ.
ކޮރަޕްޝަނުގެ އަމަލުތަކާއި، ވަކި މީހަކަށް ވީތީ އިސްކަންދިނުމުގެ ނޭދެވޭ ސަގާފަތުގެ ސަބަބުން، ބޯހިޔާވަހިކަމަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވާ ހަގީގީ ހައްގުވެރިން އަދިވެސް ތިބެން ޖެހިފައިވަނީ ނިކަމެތި އަދި ދަތި ހާލަތެއްގަކަމަށް ބުނާ މީހުން ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ. އަދި ގިނަ ދަތިތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުނު ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، ސިއްހީ ޚިދުމަތްތަކާއި، ފެންވަރު ރަނގަޅު ތައުލީމާއި، ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް ހަމައެކަނި މާލެއަށް މަރުކަޒުވެފައި އޮތުމަކީ، މި ދަތި ހާލަތުގައިވެސް މާލޭގައި ދިރިއުޅުމަށް ރައްޔިތުންނަށް މަޖުބޫރުވާ މައިގަނޑު ސަބަބެވެ. މިއަދު މާލެއަކީ އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ހަމަޖެހުމާއި އުފާވެރިކަން ގެނެސްދޭ މާހައުލަކަށްވުރެ ބޮޑަށް، ދިރިއުޅުމުގެ ބޭނުމުގައި ކޮންމެ ދުވަހަކު ބޮޑު ހަނގުރާމައެއް ކުރަންޖެހިފައިވާ މައިދާނެކެވެ. ލިބޭ އާމްދަނީއާއި ދިރިއުޅުމުގެ ޚަރަދުތައް އެއްގޮތަކަށްވެސް ނުބައްދަލުވުމުގެ ސަބަބުން، ރައްޔިތުން ތިބީ އިންތިހާއަށް މާޔޫސްވެ، ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
މާލޭގެ ތޮއްޖެހުމާއި ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި އިޖުތިމާއީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދިވެހި ރައްޔިތުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާއި، އާއިލީ ގުޅުންތަކާއި، އަދި މުޅި ގައުމުގެ އިގްތިސާދީ ކުރިމަގާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ބޮޑު ގައުމީ މައްސަލައެކެވެ. މާލެއަށް ބަރޯސާވާ މިންވަރު ކުޑަކޮށް، ރާއްޖޭގެ އެހެން ސަރަހައްދުތަކުގައި އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކާއި ވަޒީފާގެ ފުރުސަތުތައް ފުޅާކޮށްގެން ނޫން ގޮތަކަށް މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ރައްޔިތުން މި ތަހައްމަލުކުރާ ދަތި ހާލަތަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ނުލިބޭނެއެވެ.
މިއަދު ރައްޔިތުންނަށް ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި އުސް އިމާރާތްތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އިންސާފުވެރިކަމާއެކު ބޯހިޔާވަހިކަން ކަށަވަރުވެފައިވާ، އަދި ހަމަޖެހުމާއެކު ދިރިއުޅެވޭނެ ފަދަ މާހައުލެކެވެ. ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް ބައްޓަންކުރަންޖެހެނީ، ވަކި ފަރާތަކަށް މަންފާވާ ގޮތަށްވުރެ ބޮޑަށް، އާންމު ނިކަމެތި ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު މަތިކޮށް، އެމީހުންގެ ޖީބަށް ލުއިވާނެ ފަދަ އުސޫލުތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ. މާލެއަކީ ދިރިއުޅުމަށް ކުރާ ހަނގުރާމައެއްގެ މައިދާނަކުން، އުފާވެރި އާއިލީ ދިރިއުޅުމެއް އުޅެވޭނެ ފަދަ ހިތްފަސޭހަ ސިޓީއަކަށް ބަދަލުކުރުމަކީ މިއަދު ބޮޑު އިސްކަމެއް ދޭންޖެހޭ ކަމެކެވެ.