މީހަކަށް ލިބިފައިވާ ސިޔާސީ ބާރާއި ނުފޫޒު ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ނުވަތަ ގެއްލިފައިވާ ތަޚުތެއް އަނބުރާ ހޯދުމަށްޓަކައި އަމިއްލަ ދީނާއި، ޢަޤީދާ އާއި، ޤައުމުގެ މިނިވަންކަން ޤުރުބާންކޮށްލުމަކީ ތާރީޚުގެ ތެރެއިން ފެންނަން އޮތް ހިތާމަވެރި ޙަޤީޤަތެކެވެ. މިގޮތުން ދިވެހި ތާރީޚުން ފެންނަން އޮތް އެންމެ ކަޅު އެއް ސަފުޙާއަކީ ހިލާލީ ދަރިކޮޅުގެ ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނު، ތަޚުތުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި އިސްލާމްދީން ދޫކޮށް ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ވެދެވަޑައިގެން، ބޭރުގެ އިސްތިޢުމާރީ ބާރަކަށް ދިވެހިރާއްޖެ އަޅުވެތިކުރުމަށް މަގުފަހިކޮށްދެއްވި ހާދިސާއެވެ.
ތާރީޚީ ފަސްމަންޒަރު:
ދިވެހި ތާރީޚު ހެކިދޭ ގޮތުގައި، ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނަކީ މީލާދީން 1388 އިން 1632 އަށް ރާއްޖޭގައި ރަސްކަން ކުރި ހިލާލީ ދަރިކޮޅުގެ ބޭފުޅެކެވެ. އެމަނިކުފާނު ތަޚުތަށް އިސްވެވަޑައިގަތީ މީލާދީން 1550 ހިސާބުގައެވެ. އެއީ އެމަނިކުފާނުގެ އަޚު މުޙައްމަދު (ތިންވަނަ) ރަސްގެފާނު އަވަހާރަވުމާ ގުޅިގެންނެވެ. ނަމަވެސް، ރަސްކަމުގެ ކުރު މުއްދަތެއްގެ ތެރޭގައި، ދިވެހި ރައްޔިތުން ސިއްސުވާލީ އެމަނިކުފާނު އިސްލާމްދީން ދޫކޮށް ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ވެދެވަޑައިގަތުމަށް ނިންމެވި ނިންމެވުމާއެކުގައެވެ.
ދީން ބަދަލުކުރުމާއި އަރުވާލެވުން:
ދިވެހި ތާރީޚު ލިޔުންތެރިން، ތާރީޚު ފޮތްތަކުގައި ބަޔާންކުރައްވާ ގޮތުގައި، ޙަސަން ރަސްގެފާނު ދީން ބަދަލުކުރެއްވުމުން ދިވެހި ރައްޔިތުން އެކަން ބަލައެއް ނުގަތެވެ. އިސްލާމީ ވަހުދަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައި އޮތް ދިވެހި މުޖުތަމަޢުން އެމަނިކުފާނު ތަޚުތުން އަޒުލުކުރިއެވެ. އެއާއެކު، ޙަސަން ރަސްގެފާނު ވަޑައިގަތީ އިންޑިޔާގެ ކޮޗިންއަށެވެ. އެތަނުގައި ހުރި ޕޯޗުގީޒުންގެ އެހީތެރިކަމާއެކު 'ޑޮމް މެނުއަލް' ގެ ނަމުގައި ކްރިސްޓިއަން ދީނަށް ފާޅުގައި ވެދެވަޑައިގަތެވެ.
މި ނިންމެވުމަކީ ހަމައެކަނި ދީނީ ނިންމެވުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަން ހޯދުމަށްޓަކައި ކުރެއްވި "ވިޔަފާރިއެކެވެ." ޕޯޗުގީޒުންގެ އަސްކަރީ އެހީތެރިކަމާއެކު އަލުން މާލޭގެ ތަޚުތަށް އިސްވުމަކީ އެމަނިކުފާނުގެ މައިގަނޑު މަޤްޞަދެވެ.
ޕޯޗުގީޒު އިސްތިޢުމާރާއި އަޅުވެތިކަން:
ޙަސަން ރަސްގެފާނު ޕޯޗުގީޒުންނާއެކު ކުރެއްވި މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ، ރާއްޖެއަށް ތިން ފަހަރެއްގެ މަތިން ޙަމަލާދިނުމެވެ. އެންމެ ފަހުން މީލާދީން 1558 ގައި ޕޯޗުގީޒުން މާލެ ހިފިއެވެ. ނަމަވެސް، ޕޯޗުގީޒުން ޙަސަން ރަސްގެފާނު ތަޚުތަށް އިސްކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، އެމަނިކުފާނު ގޯއާގައި ބަހައްޓައިގެން އެމަނިކުފާނުގެ ނަމުގައި ރާއްޖޭގައި ވެރިކަން ކުރަން ފެށިއެވެ.
މި ދުވަސްވަރަކީ ދިވެހި ތާރީޚު ދުށް އެންމެ އަނިޔާވެރި 15 އަހަރެވެ. ޕޯޗުގީޒުންގެ ފަރާތުން ރާއްޖޭގައި ހުރި އަދިރިއަނދިރިއާއި އޭނާގެ ސިފައިން ދިވެހިންގެ ދީން އޮޅުވާލައި، މިސްކިތްތައް ސުންޕާކޮށް، ދިވެހިންގެ މައްޗަށް ބޮޑެތި އަނިޔާތަކެއް އިސްކުރިއެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއްގެ މުގުލުގައި ހުންނެވީ އަމިއްލަ އެދުމާއި ބާރުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ޤައުމު "ވިއްކާލެއްވި" ކާފަރުވި ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނެވެ.
ޤައުމީ ދިފާޢާއި ޖިހާދު:
މި ނުރައްކާތެރި ދަނޑިވަޅުގައި، ދިވެހި އުންމަތުގެ ދިފާޢުގައި ނުކުމެވަޑައިގަތީ ޢަލީ ރަސްގެފާނެވެ. އެމަނިކުފާނު ޕޯޗުގީޒުންނާ ހަނގުރާމަކުރައްވައި މާލޭގެ ފަސްގަނޑަށް ލޭ އޮހޮރުވާލެއްވީ އިސްލާމްދީނާއި މިނިވަންކަމުގެ ޙައްޤުގައެވެ. ޢަލީ ރަސްގެފާނު ޝަހީދުވެވަޑައިގަތުމަށްފަހު، މި ޖިހާދު ކުރިއަށް ގެންގޮސް ޕޯޗުގީޒުންގެ ކިބައިން ރާއްޖެ ސަލާމަތްކޮށްދެއްވީ އުތީމު މަހާރަދުން މުޙައްމަދު ތަކުރުފާނެވެ.
ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނުގެ ޢަމަލުން ލިބޭ ފިލާވަޅު:
ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނުގެ ވާހަކައަކީ ހަމައެކަނި ތާރީޚީ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސިޔާސީ ބާރުވެރިކަމަށްޓަކައި އުޞޫލުތައް ދޫކޮށްލުމުން ނުކުންނާނެ ހިތްދަތި ނަތީޖާ އަންގައިދޭ ފިލާވަޅެކެވެ.
ދީނަކީ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރުން: ޙަސަން ރަސްގެފާނު ދީން ބަދަލުކުރެއްވީ އެމަނިކުފާނުގެ ސިޔާސީ މަޤްޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށް ފަސޭހަ މަގަކަށް ވާތީއެވެ. މިއީ މިއަދުގެ ދުނިޔޭގައިވެސް ބައެއް ސިޔާސީ ވެރިން އަމިއްލަ ފައިދާއަށްޓަކައި ދީން ބޭނުންކުރާ ގޮތާ އެއްގޮތް ކަމެކެވެ.
ބޭރުގެ ބާރުތަކަށް ބަރޯސާވުން: އަމިއްލަ ޤައުމުގެ ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު ގެއްލުމުން، ބޭރުގެ އިސްތިޢުމާރީ ބާރުތަކުގެ އެހީ ހޯދުމަކީ ސިޔާސީ ގޮތުން ކުރެވޭ އެންމެ ނުރައްކާތެރި ތަޖުރިބާއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއަކީ މުޅި ޤައުމުގެ މިނިވަންކަން ގެއްލިގެން ދިއުމެވެ.
އުޞޫލަށްވުރެ ބާރު އިސްކުރުން: ތާރީޚުގެ ކޮންމެ ދުވަސްވަރެއްގައިވެސް، އުޞޫލާއި ޢަޤީދާއަށްވުރެ ބާރާއި ގޮނޑި އިސްކުރާ ވެރިންނަށް ލިބެނީ ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނަށް ލިބުނު ފަދަ ނިކަމެތި ނިމުމެކެވެ.
ނިންމުން:
ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނުގެ ރަސްކަމަކީ ދިވެހިންނަށް ޢިބުރަތްތެރި ފިލާވަޅެކެވެ. އެމަނިކުފާނުގެ ބޭވަފާތެރިކަމުގެ ސަބަބުން ރާއްޖެ އަޅުވެތިވި ނަމަވެސް، އެކަމުގެ ސަބަބުން ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައި ދީނީ ރޫޙާއި މިނިވަންކަމަށް އޮތް ލޯބި ވަރުގަދަވެގެން ދިޔައެވެ. ދިވެހި ތާރީޚުގައި ނުވަވަނަ ޙަސަން ރަސްގެފާނު ފާހަގަވެފައިވަނީ އަމިއްލަ އެދުމަށްޓަކައި ދީނާއި ޤައުމު "ވިއްކާލި" ކާފަރުވި ވެރިއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިއީ ކޮންމެ ޒަމާނެއްގެ ވެރިއަކަށްވެސް އޮތް ވަރުގަދަ އިންޒާރެކެވެ. ބާރަކީ ވަގުތީ އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް، އަމާނާތްތެރިކަމާއި ޢަޤީދާއަކީ ދާއިމީ ކާމިޔާބީގެ އަސާސެވެ.
ހަވަލާ:
. ތާރީޚާއި ތަރިކަ - ނަސީމާ މުހައްމަދު
. ދިވެހި ތާރީޚަށް އައު އަލިކަމެއް
. ޕޯޗުގީޒުން ދިވެހިރާއްޖެ އަޅުވެތިކުރި ހެއްޔެވެ؟ - އަބްދު ﷲ ސައީދު
. ޕޯޗުގީޒުން ރާއްޖެއަށް - ޠަލްހަތު މޫސާ