ރަމަޟާން މަހަކީ އަޅުކަމާއި، ރޭއަޅުކަމާއި، ކީރިތި ޤުރުއާން ކިޔެވުމުގެ މާތް މޫސުމެކެވެ. އަހަރެމެންގެ ހަނދާންތަކުގައި ރަމަޟާން މަސް ބޮޑަށް ސިފަވަނީ މިސްކިތްތަކުގައި ކުރެވޭ ދިގު ތަރާވީޙު ނަމާދުތަކާއި، ޖަމާޢަތުގައި ބާއްވާ ރޯދަވީއްލުންތަކާއި، އަދި އެކަނި އިނދެ ކުރެވޭ ވިސްނުންތެރި ޛިކުރުތަކުންނެވެ. ނަމަވެސް، މަންމައަކަށް ވުމަށްފަހު، މި އާދަތަކަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އާދެއެވެ. އަދި އެއީ އިންސާނީ ޠަބީއަތެއްކަމާއި އެއީ ފިޠުރަތުގެ ގާނޫނުކަން އަހަރެމެން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ.
މައިވަންތަކަމަކީ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ކަމަކަށްމެ ބަދަލުތަކެއް ގެނުވާ ކަމެކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އަޅުކަން ކުރުންވެސް ހިމެނެއެވެ. ރޭގަނޑުގެ ނިދިނަގައިލުމާއި، ކުޑަދަރިފުޅަށް އަބަދު ދޭންޖެހޭ ސަމާލުކަމާއި، އަދި ދަރިފުޅު ބެލުމުގައި ކުރަންޖެހޭ ނަފްސާނީ އަދި ޖިސްމާނީ މަސައްކަތާއި އުފުލަން ޖެހޭ ބުރައިގެ ސަބަބުން، ކުރިން ކުރި ފަދަ "ފުރިހަމަ" އަޅުކަންތަކަށް ވަގުތު ނުލިބިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، މާތް ﷲ ކީރިތި ޤުރުއާނުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. ﴿286﴾ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا ۚ لَهَا مَا كَسَبَتْ وَعَلَيْهَا مَا اكْتَسَبَتْ ۗ رَبَّنَا لَا تُؤَاخِذْنَا إِن نَّسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تَحْمِلْ عَلَيْنَا إِصْرًا كَمَا حَمَلْتَهُ عَلَى الَّذِينَ مِن قَبْلِنَا ۚ رَبَّنَا وَلَا تُحَمِّلْنَا مَا لَا طَاقَةَ لَنَا بِهِ ۖ وَاعْفُ عَنَّا وَاغْفِرْ لَنَا وَارْحَمْنَا ۚ أَنتَ مَوْلَانَا فَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ .
މާނައީ: اللَّه، އެއްވެސް نفس އަކަށް، އެ نفس އަކަށް ކުޅަދާނަވެގެންވާ ކަމަކަށް މެނުވީ تكليف އެއް ނުޖައްސަވައެވެ. އެ نفس އެއް ހޯދި ހެޔޮކަމެއް (ގެ ثواب) އެ نفس އަކަށް ވެއެވެ. އަދި، އެ نفس އެއް ހޯދި ނުބައިކަމެއް (ގެ عقاب) އެ نفس އެއްގެ މައްޗަށްވެއެވެ. އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެން ހަނދާންނެތިއްޖެނަމަ، ނުވަތަ، قصد އެއްނެތި އަޅަމެންނަށް ކުށެއް ވެވިއްޖެނަމަ (އެކަމަށް) އަޅަމެންނަށް عقوبات ނުދެއްވާނދޭވެ! އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންގެ ކުރިންތިބި މީހުންނަށް އުފުލުމަށް ޖެއްސެވިފަދަ ބުރަކަމެއް އަޅަމެން އުފުލުމަށް ނުޖައްސަވާނދޭވެ! އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންނަށް އެކަމަކަށް ކުޅަދާނަވެގެން ނުވާކަމެއް އުފުލުމަށް އަޅަމެންނަށް ނުޖައްސަވާނދޭވެ! އަދި، އަޅަމެންނަށް عفو ކުރައްވާނދޭވެ! އަދި، އަޅަމެންނަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! އަދި، އަޅަމެންނަށް رحمة ލައްވާނދޭވެ! އިބަރަސްކަލާނގެއީ އަޅަމެންގެ އެހީތެރިވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ފަހެ، كافر ވެގެންވާ قوم ގެ މައްޗަށް އަޅަމެންނަށް نصر ދެއްވާނދޭވެ!" (އަލް ބަޤަރާ 286 ވަނަ އާޔަތް)
މި އާޔަތަކީ އާ މަންމައިންނަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ހިތްހަމަޖެހުމެކެވެ. އަޅުކަމަކީ ހަމައެކަނި "ފުރިހަމަކޮށް" ކުރާ ކަންތައްތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ އިޚްލާޞްތެރިކަމާ އެކު ކުރާ ކަންތައްތަކެވެ. ތަރާވީޙު ނަމާދު ކުރުމަށް ކޮންމެހެން މިސްކިތަށް ދާކަށް ނުޖެހެއެވެ. އަދި އަޅުކަންތައް އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ނުކުރެވުނަސް، އިޚްލާޞްތެރި ނިޔަތަކާ އެކު ކުރާ ކުޑަކުޑަ ކަމަކީވެސް ﷲ ގެ ހަޟްރަތުގައި ބޮޑުވެގެންވާ އަޖުރު ލިބޭނެ ކަމެކެވެ.
އާ މަންމައިންނަށް ރަމަޟާން މަހުގެ ބައެއް އިރުޝާދުތައް ދެއްވަމުން މަޝްހޫރު ދީނީ ޢިލްމުވެރިޔާ މުފްތީ މެންކު ވިދާޅުވަނީ:
.ތަރާވީޙު ނަމާދު އާ ގޮތަކަށް ބައްޓަންކުރާށެވެ. މިސްކިތަށް ނުދެވޭ ނަމަ، ގޭގައި ނަމާދުކުރާށެވެ. ދަރިފުޅު ނިދުމުން ދެ ރަކުޢަތުން ނަމާދު ކުރި ކަމުގައިވިޔަސް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. ހަނދާން ބަހައްޓަންވީ ކަމަކީ އަޅުކަމުގެ ގިނަ މަދުމިނަށްވުރެ، އެކަމެއްގައި ހުރި ފަރުވާތެރިކަމާއި އިޚްލާޞްތެރިކަން މުހިންމުކަމެވެ. އިޚްލާޞްތެރިކަމާ އެކު ކުރާ ކުރު ދުޢާއެއް، އެތައް ގަޑިއިރެއްގެ ނަމާދަށްވުރެ ބާރުގަދަވެދާނެއެވެ.
ދަރިފުޅު ބެލުމަކީ އަޅުކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދެކޭށެވެ. ދަރިފުޅަށް ކާންދިނުމާއި، ނިންދެވުމާއި، އޯގާތެރިކަމާ އެކު ބެލެހެއްޓުމަކީ ރަޙުމަތުގެ ޢަމަލުތަކެވެ. ރަނގަޅު ނިޔަތަކާ އެކު ކެތްތެރިކަމާއި އެކު މިކަންކަން ކުރާ ނަމަ، މިއީ ވަރަށް ބޮޑު އަޅުކަމެކެވެ. ދަރިފުޅު ގާތުން ދޭއިރު ނުވަތަ ނިންދަވަން އިންނައިރު މަޑުމަޑުން ޛިކުރު ކުރެވިދާނެއެވެ.
.ޤުރުއާނާ ގާތްވާށެވެ. ދަރިފުޅަށް ކާންދޭ ގަޑީގައި ނުވަތަ ދަރިފުޅު ނިދާފައި އޮންނަ ގަޑީގައި ޤުރުއާން އަޑުއެހިދާނެއެވެ. ދުވާލަކު މަދު އާޔަތްކޮޅެއް ކިޔަވައިލުމުންވެސް ހިތަށް ދިރުން ލިބި، ދީނާ އޮންނަ ގުޅުން ވަރުގަދަވާނެއެވެ. ދަރިފުޅުގެ ކަންކަމުގައި އުޅޭ ވަގުތު، ހިތުން ދަސްވެފައި ހުރި މިންވަރެއް އެނގޭ މިންވަރަކުން ކިޔަވާލާށެވެ. ކޮންމެހެން ހަތިމެއް ކުރުމަކީ ލާޒިމު ކަމެއް ނޫނެވެ.
ރޯދަވީއްލުން ބުރަ ކަމަކަށް ނުހަދާށެވެ. މާ ގިނަ ވައްތަރުގެ ކާތަކެތި ތައްޔާރުކުރަން ވަގުތު ހޭދަނުކުރާށެވެ. ސާދާ އަދި ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކާނާއެއް ފުދޭނެއެވެ. ކެއްކުމުގެ ކަންކަމުގައި އާއިލާގެ އެހެން މީހުންގެ އެހީތެރިކަން ހޯދައި، އަޅުކަމަށް ހަކަތަ އިތުރުކުރާށެވެ.
.ދުޢާއަކީ އެންމެ ބޮޑު ބާރުކަމުގައި ދެކި އެކަން އެމަގުން ކުރާށެވެ. މަންމައަކަށް ވުމުން ނަމާދުތައް ބަންގީގެ ވަގުތުގައި ނުކުރެވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ދުޢާއަކީ ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް، ކޮންމެ ތަނެއްގައި ހުރެގެންވެސް ކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ. ﷲ ގެ ހަޟްރަތުން ހިތްވަރާއި، ކެތްތެރިކަމާއި، ބަރަކާތަށް އެދި ދުޢާކުރާށެވެ.
އަމިއްލަ ނަފްސަށް އޯގާތެރިވާށެވެ. މި އަހަރުގެ ރަމަޟާން މަސް ތަފާތުވާނެކަން ގަބޫލުކުރާށެވެ. ކުޑަކުޑަ ކަމެއް ކާމިޔާބުވިޔަސް އެކަން އުފަލާ އެކު ބަލައިގަންނާށެވެ. އެއީ ކުރު ނަމާދެއް ކުރުން ކަމުގައިވިޔަސް، ނުވަތަ ދަރިފުޅު ބަލަމުން ރޯދަ ހިފުން ކަމުގައިވިޔަސްމެއެވެ.
ނިންމުން:
މަންމައަކަށް ވުމަށްފަހު އަންނަ ރަމަޟާން މަހަކީ އަޅުކަމުގެ ދަރަޖަ ދަށް މަހެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ތަފާތު ގޮތަކަށް ހޭދަކުރެވޭ މަހެކެވެ. މަންމައިންގެ ނިދިނަގައިލުމާއި، ޤުރުބާނީތަކާއި، އަދި ސިއްރުން ކުރާ ދުޢާގެ އަޑު ﷲ އައްސަވައިވޮޑިގެންވެއެވެ. މައިވަންތަކަމަކީ އަޅުކަމެކެވެ. ކެތްތެރިކަމަކީ އަޅުކަމެކެވެ. އަދި ލޯތްބަކީވެސް އަޅުކަމެކެވެ. ރަމަޟާން މަހުގެ ބޭނުމަކީ ހުރިހާ ކަމެއް ފުރިހަމައަށް ކުރުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެމީހަކަށް ކުޅަދާނަވީ މިންވަރަކުން އިޚްލާޞްތެރިކަމާ އެކު އަޅުކަން ކުރުމެވެ. މިއީ ރަޙްމަތުގެ ދީނެކެވެ. މިއީ ލުއިފަސޭހަ ދީނެކެވެ.