އިސްލާމްދީނުގައި 'ކެތްތެރިކަން' ނުވަތަ 'ސަބްރު' އަކީ ވަރަށް ފުން މާނައެއް އެކުލެވިގެންވާ މަތިވެރި ސިފައެކެވެ. ގިނަ ބަޔަކަށް ހީވެފައި އޮންނަނީ ކެތްތެރިވުމަކީ، ދިރިއުޅުމުގައި ކުރިމަތިވާ ހިތްދަތި ކަންކަމުގައި އަނގަޔާއި އަތްފައި އައްސައިގެން، އެއްޗެކޭ ނުބުނެ ހަނުހުރުން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ހަގީގީ ކެތްތެރިކަމަކީ ބަލިކަށިކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެއީ ތަދުނުވާކަމަށް ހެދިގެން އުޅުމެއްވެސް ނޫނެވެ.
ކެތްތެރިކަމަކީ ނަފްސުގެ މައްޗަށް އޮންނަ ވަރުގަދަ ކޮންޓްރޯލެކެވެ. ހިތަށް ބަރުވެ، ޖަޒުބާތުތައް ކެކި އަރަމުންދާއިރުވެސް، ސާބިތުކަމާއެކު ހުރުމުގެ ގާބިލުކަމެވެ. އިސްލާމްދީން ދަސްކޮށްދެނީ، ކެތްތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި މުސީބާތުގެ ވަގުތު މަޑުން ހުރުން ނޫންކަމާއި، އެއީ އަމަލީ ގޮތުން ދައްކަންޖެހޭ ވަރުގަދަ ސިފައެއް ކަމެވެ.
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ
"އޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކެތްތެރިކަމާއި ނަމާދުން ތިޔަބައިމީހުން ވާގި އެދޭށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން اللَّه ވޮޑިގެންވަނީ ކެތްތެރިންނާ އެކުގައެވެ."
ކެތްތެރިކަން ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި ހިތާމައިގެ ވަގުތަކު ނޫނެވެ. ފާފައަކަށް އަރައިގަންނަން ހިތަށް އަރާ ވަގުުތާއި، ރުޅިގަދަވެގެން ބޭނުންހާ އެއްޗެއް ބުނަން ހިތް އެދޭ ވަގުތު، ނަފްސު މައިތިރިކުރުމަކީވެސް ކެތްތެރިކަމެވެ. މާތްﷲ ވަނީ ކެތްތެރިންނާއެކު އެކަލާނގެ ވޮޑިގެންވާކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ދެއްވާފައެވެ.
އިސްލާމްދީން ދަސްކޮށްދެނީ ކެތްތެރިވުމަށްޓަކައި ނަމާދުގެ އެހީތެރިކަން ހޯދުމަށެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ބުރަދަނުން ހިތް ކުދިކުދިވާހެން ހީވާ ހިނދު، އެ ހިތް މަރާމާތުކޮށްދޭ ވަސީލަތަކީ ނަމާދެވެ. މީގެ އިތުރުން، ދިރިއުޅުމުގައި ދިމާވާ އިމްތިހާނުތަކަކީ ﷲ އަޅާ ދޫކޮށްލެއްވުން ނޫންކަމާއި، އެއީ ހަޔާތުގެ މަގްސަދެއް އޮތް ފިލާވަޅުތަކެއްކަން ދެނެގަންނަންޖެހެއެވެ. ބިރުވެރިކަމާއި، ބަނޑުހައިހޫނުކަމާއި، މުދަލާއި ފުރާނައިގެ ގެއްލުމަކީ އިންސާނާގެ އީމާންތެރިކަން ވަޒަންކުރެވޭ ކަންކަމެވެ.
وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِينَ
"އަދި ކެތްތެރިކަމާއި ނަމާދުން ތިޔަބައިމީހުން ވާގިހޯދާށެވެ! ބިރުވެތިވެ މަޑުމައިތިރިވާ މީހުންނަށް މެނުވީ، ހަމަކަށަވަރުން، އެއީ ވަރަށް ބޮޑުކަމެކެވެ."
ހަގީގީ ކެތްތެރިޔަކީ ރޮއި ހިތާމަ ނުކުރާ މީހެއް ނޫނެވެ. އެހެނަސް، ރޯއިރުވެސް އީމާންތެރިކަން ބޭރުނުކުރާ މީހާއެވެ. ތިމާއަށް ލިބުނު އަނިޔާއެއްގެ ސަބަބުން އެހެން މީހުންނަށް އަނިޔާވެރި ނުވާ މީހާއެވެ.
قُلْ يَا عِبَادِ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا رَبَّكُمْ ۚ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ ۗ وَأَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةٌ ۗ إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ
"ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އޭ إيمان ވި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން تقوى ވެރިވާށެވެ! މިދުނިޔޭގައި ހެޔޮކޮށް ކަންތައްކުޅަމީހުންނަށް ހެޔޮދަރުމަހުށްޓެވެ. އަދި اللَّه ގެ ބިންވަނީ ތަނަވަސްވެގެންނެވެ. ކެތްތެރިންނަށް އެއުރެންގެ ދަރުމަ ދެއްވާހުށިކަން ކަށަވަރީ حساب އެއްނެތިއެވެ."
ކެތްތެރިކަމަކީ މާދަމާ ރަނގަޅުވާނެ ކަމަށް ބަލައިގެން ހަމައެކަނި އިންތިޒާރުގައި އިނުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ މުޅި ނަފްސު ބަލިކަށިވެ، ހިތް ހަލާކުވާން އުޅޭ ވަގުތުވެސް ހައްގު ގޮތުގައި ސާބިތުވެ ހުރުމެވެ. މިފަދަ މީހުންނަށް ދެއްވާނެ ދަރުމައަކީ ވަކި މިންވަރެއް ނެތް މަތިވެރި ދަރުމައެކެވެ.
ރެފަރެންސް:
ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ: (ސޫރަތުލް ބަޤަރާ: 153، 45 އަދި ސޫރަތުއް ޒުމަރު: 10)
މަޞްދަރު: ކީރިތި ޤުރްއާނުގެ ދިވެހި ތަރުޖަމާ، ރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ކަންތައްތަކާ ބެހޭ ވުޒާރާ.
ދީނުގެމަގު: އިސްލާމީ އުޞޫލުތަކާއި ކެތްތެރިކަމާ ގުޅޭގޮތުން ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ ދީނީ ލިޔުންތައް.
ފަތުވާ: ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ފަތުވާދޭ އެންމެ މަތީ މަޖިލީހުގެ ރަސްމީ ޕޯޓަލް.